ETN, ETC i ETF - co to jest i czym się różnią?

Czym są instrumenty finansowe ETN, ETC i ETF?

To grupa instrumentów finansowych zapewniających ekspozycję na rynek bez samodzielnego kupowania wszystkich jego składników. Przed zakupem trzeba ustalić, kto posiada aktywa, jak wyceniany jest produkt i z czego wynika obowiązek zapłaty.

Funduszy ETF nie należy utożsamiać z ETC i ETN. Exchange traded fund oznacza fundusz, a exchange traded commodities oraz exchange traded notes opisują produkty o innej formie prawnej.

ETN - definicja i przykłady Exchange Traded Notes

Instrumenty typu ETN są papierami dłużnymi. Emitent zobowiązuje się rozliczyć wynik według formuły zależnej od instrumentu bazowego, indeksu lub strategii. Inwestor ma roszczenie wobec emitenta, a nie udział w wydzielonym portfelu aktywów.

Wycena ETN jest powiązana z wynikami danego aktywa, opłatami, terminem wykupu, popytem i wiarygodnością emitenta. Na rynku wtórnym kurs może różnić się od wartości orientacyjnej. Wzrost indeksu bazowego nie musi więc dać identycznego wyniku produktu.

Przykładowe zastosowania ETN

Najważniejsze jest ryzyko niewypłacalności emitenta. W razie bankructwa emitenta posiadacz niezabezpieczonego ETN może nie odzyskać kapitału. To ryzyko emitenta istnieje niezależnie od zachowania rynku.

ETC - czym są Exchange Traded Commodities i jakie mają zastosowanie?

ETC daje ekspozycję na surowiec lub indeks towarowy. W Europie jest zwykle papierem dłużnym, a nie funduszem UCITS. Może być zabezpieczony fizycznym towarem, portfelem zabezpieczeń albo umową z kontrahentem.

Przykładowe aktywa bazowe ETC

Fizyczny zakup kruszcu nie daje tych samych praw, co ETC. Złoto fizyczne jest własnością nabywcy, natomiast ETC pozostaje papierem emitowanym według prospektu. W części emisji istnieje możliwość wymiany ETC na metal, lecz obowiązują limity i opłaty.

Produkty futures mogą odbiegać od ceny spot instrumentu bazowego. Dlatego surowce notowane przez ETC wymagają sprawdzenia zabezpieczenia, rolowania i podmiotu przechowującego aktywa.

ETF – jak działają fundusze notowane na giełdzie (Exchange Traded Funds)?

ETF to fundusz, którego jednostki notowane są na rynku regulowanym. Portfel może obejmować akcje, obligacje i inne papiery wartościowe. Tworzenie i umarzanie dużych pakietów przez uczestników autoryzowanych pomaga ograniczać różnicę między kursem a wartością aktywów netto.

Wiele ETF-ów ma charakter indeksowy i dąży do możliwie wiernego odwzorowania wyniku wybranego benchmarku. ETF indeksowy może stosować pełną replikację fizyczną, nabyć reprezentatywną próbę składników indeksu albo wykorzystać replikację syntetyczną, najczęściej opartą na swapie.

Replikacja fizyczna i syntetyczna w ETF

ETF, ETC i ETN – kluczowe różnice

ETC i ETN mogą być kwalifikowane jako bankowe papiery wartościowe lub inne dłużne papiery, zależnie od prawa emisji. Nie są tym samym co certyfikaty indeksowe, certyfikaty dyskontowe, certyfikaty bonusowe, certyfikaty odwrotnie zamienne i certyfikaty faktor. Te produkty mają odrębne zasady wypłaty.

Forma prawna

ETF ma formę funduszu inwestycyjnego. ETC jest zwykle papierem dłużnym. ETN również stanowi papier dłużny emitowany na określonych warunkach.

Aktywa bazowe

ETF najczęściej odwzorowuje indeks lub portfel aktywów. ETC zapewnia ekspozycję na surowiec albo indeks towarowy. ETN może śledzić indeks, pojedyncze aktywo lub określoną strategię.

Główny podmiot odpowiedzialny za produkt

W przypadku ETF kluczową rolę pełnią zarządzający funduszem i depozytariusz. Za ETC oraz ETN odpowiada przede wszystkim emitent danego instrumentu.

Sposób zabezpieczenia

Zabezpieczeniem ETF są aktywa należące do funduszu. ETC może być zabezpieczony fizycznie, finansowo albo nie mieć pełnego zabezpieczenia. W przypadku ETN poziom zabezpieczenia zależy od warunków konkretnej emisji.

Główne rodzaje ryzyka

ETF wiąże się głównie z ryzykiem rynkowym i błędem odwzorowania indeksu. W ETC dochodzi również ryzyko emitenta oraz ryzyko związane z rolowaniem kontraktów terminowych. ETN obejmuje ryzyko emitenta, ryzyko rynkowe i ryzyko wynikające z konstrukcji produktu.

Termin zapadalności

ETF zwykle nie ma określonego terminu zapadalności. W przypadku ETC taki termin może występować. ETN często ma z góry ustaloną datę wykupu.

Handel na giełdzie

ETF, ETC i ETN są notowane na giełdzie. Inwestor może kupować i sprzedawać je w czasie trwania sesji giełdowej.

Typowe zastosowanie

ETF służy najczęściej do uzyskania ekspozycji na szeroki rynek lub wybrany segment rynku. ETC jest wykorzystywany głównie do inwestowania w surowce. ETN może zapewniać dostęp do trudniej dostępnych indeksów, aktywów lub strategii.

Zalety i wady każdego rozwiązania

Te instrumenty są technicznie łatwo dostępne, ale prosty zakup nie oznacza prostej konstrukcji. Dany instrument trzeba oceniać na podstawie dokumentów. Ich wybór zależy od celu, horyzontu i tolerancji straty.

ETF – szeroka ekspozycja jednym zleceniem

ETF pozwala uzyskać ekspozycję na cały koszyk aktywów za pomocą jednego instrumentu. Może obejmować akcje, obligacje lub inne klasy aktywów. Dzięki temu inwestor nie musi samodzielnie kupować każdego składnika indeksu.

Ograniczeniem są opłaty za zarządzanie oraz ryzyko błędu odwzorowania. Oznacza to, że wynik ETF-u może nieznacznie różnić się od wyniku indeksu bazowego. ETF może służyć między innymi do odwzorowania szerokiego indeksu akcji lub obligacji.

ETC – dostęp do rynku surowców

ETC umożliwia uzyskanie ekspozycji na cenę surowca bez konieczności jego samodzielnego zakupu, transportu i przechowywania. Może dotyczyć pojedynczego surowca albo koszyka surowców.

Na wynik inwestycji mogą wpływać koszty zabezpieczenia, przechowywania aktywów oraz rolowania kontraktów terminowych. Znaczenie tych kosztów zależy od konstrukcji konkretnego produktu. ETC jest wykorzystywany między innymi do uzyskania ekspozycji na złoto, srebro lub surowce energetyczne.

ETN – dostęp do złożonych indeksów i strategii

ETN może zapewniać ekspozycję na indeks, aktywo lub strategię, którą trudno byłoby samodzielnie odtworzyć. Instrument nie musi jednak posiadać portfela aktywów odpowiadającego śledzonemu indeksowi.

Najważniejszym ograniczeniem jest ryzyko kredytowe emitenta. W przypadku jego niewypłacalności inwestor może nie odzyskać części lub całości środków, niezależnie od wyniku indeksu bazowego. ETN może służyć do uzyskania ekspozycji na indeks walutowy, zmienność rynkową lub bardziej złożoną strategię.

Dla kogo mogą być odpowiednie ETN, ETC oraz fundusze ETF?

Każdy inwestor ma własne cele i możliwości finansowe. Inwestowanie wymaga wiedzy oraz oceny zdolności do poniesienia straty. ETF, ETN i ETC nie są odpowiednie dla każdego.

Poziom podstawowy – szeroki ETF bez dźwigni

Na poziomie podstawowym warto analizować przede wszystkim szerokie ETF-y bez dźwigni. Taki produkt może zapewniać ekspozycję na określony rynek, na przykład globalne akcje, obligacje albo wybrany region.

Najczęściej jest rozpatrywany w średnim lub długim horyzoncie. Przed wyborem trzeba rozumieć konstrukcję indeksu, poziom opłat, spread oraz zmienność instrumentu. Ważne jest także sprawdzenie, czy ETF rzeczywiście odwzorowuje rynek zgodny z założonym celem.

Poziom średni – fizycznie zabezpieczony ETC

Na poziomie średnim można przejść do analizy fizycznie zabezpieczonych ETC. Takie instrumenty służą głównie do uzyskania ekspozycji na wybrany surowiec, na przykład złoto lub srebro.

Horyzont inwestycji zależy od celu i charakteru rynku. Trzeba rozumieć zasady przechowywania aktywa bazowego, sposób wyceny produktu oraz wpływ kursów walutowych na wynik. Istotne są także koszty przechowywania i warunki zabezpieczenia instrumentu.

Poziom zaawansowany – ETN lub ETC oparte na kontraktach

Na poziomie zaawansowanym można analizować ETN-y oraz ETC oparte na kontraktach terminowych. Takie produkty pozwalają uzyskać ekspozycję na określoną strategię, indeks albo rynek surowcowy, którego nie da się łatwo odwzorować bezpośrednio.

Horyzont jest zwykle krótszy albo precyzyjnie określony. Inwestor powinien rozumieć ryzyko emitenta, zasady rolowania kontraktów, termin wykupu oraz formułę wyceny. Bez tej wiedzy wynik produktu może znacząco odbiegać od zmian ceny aktywa bazowego.

Ryzyka związane z inwestowaniem w ETN, ETC oraz ETF

Ryzyko rynkowe

Ryzyko rynkowe dotyczy ETF-ów, ETC i ETN-ów. Spadek wartości aktywów bazowych może przełożyć się na stratę na instrumencie.

Ryzyko można ograniczać przez analizę scenariuszy przedstawionych w dokumencie KID oraz dopasowanie wielkości pozycji do własnej tolerancji na stratę. Scenariusze nie są jednak prognozą przyszłych wyników.

Ryzyko płynności

Ryzyko płynności występuje we wszystkich trzech grupach instrumentów. Może prowadzić do szerokiego spreadu albo problemów ze sprzedażą produktu po oczekiwanej cenie.

Przed transakcją warto sprawdzić wartość obrotów, aktualny spread oraz obecność animatora rynku. Znaczenie ma także płynność aktywów bazowych, a nie tylko sam wolumen na giełdzie.

Ryzyko walutowe

Ryzyko walutowe dotyczy produktów notowanych, rozliczanych lub inwestujących w aktywa wyceniane w obcej walucie. Zmiana kursu może zwiększyć albo obniżyć wynik inwestycji.

Trzeba odróżnić walutę notowania od waluty aktywów bazowych. Warto też sprawdzić, czy produkt stosuje zabezpieczenie kursowe i jakie koszty są z nim związane.

Ryzyko emitenta

Ryzyko emitenta jest szczególnie istotne w przypadku ETN-ów i części ETC. Niewypłacalność emitenta może oznaczać brak pełnej spłaty zobowiązania.

Przed zakupem należy przeanalizować kondycję emitenta, rodzaj zabezpieczenia oraz warunki emisji. Sam wynik indeksu bazowego nie chroni przed stratą wynikającą z problemów finansowych emitenta.

Ryzyko kontrahenta

Ryzyko kontrahenta występuje między innymi w syntetycznych ETF-ach oraz części ETC. Może pojawić się wtedy, gdy druga strona umowy swap nie wykona swojego zobowiązania.

Warto sprawdzić poziom zabezpieczenia, jakość aktywów stanowiących zabezpieczenie oraz limity ekspozycji na kontrahenta. Znaczenie ma również sposób codziennego rozliczania zabezpieczeń.

Ryzyko błędu odwzorowania

ETF, ETC lub ETN może osiągnąć wynik inny niż indeks albo aktywo bazowe. Różnica może wynikać z opłat, podatków, kosztów transakcyjnych, metodologii produktu lub czasu wyceny.

Ryzyko można ocenić przez porównanie metody odwzorowania, poziomu kosztów i historycznych odchyleń od benchmarku. Dane historyczne nie gwarantują jednak podobnego wyniku w przyszłości.

Ryzyko rolowania kontraktów

Ryzyko rolowania dotyczy głównie ETC i ETN opartych na kontraktach futures. Wymiana wygasających kontraktów na kolejne może powodować, że wynik produktu będzie różnił się od zmiany ceny spot surowca.

Przed zakupem trzeba przeanalizować harmonogram rolowania, strukturę terminową rynku oraz zasady wyboru kolejnych kontraktów. Koszt rolowania może istotnie wpływać na wynik w dłuższym okresie.

Ryzyko wcześniejszego wykupu

Część ETC i ETN może zostać wykupiona lub zakończona przed planowanym terminem. Inwestor może wtedy otrzymać środki wcześniej, niż zakładał, i zostać zmuszony do ponownego ulokowania kapitału.

Należy dokładnie sprawdzić warunki emisji, przesłanki wcześniejszego wykupu oraz prawa emitenta. Ważne są także zasady wyceny produktu w dniu jego przedterminowego zakończenia.

Jak można uzyskać ekspozycję na ETF, ETN lub ETC?

Rachunek maklerski

Sprawdź, czy rachunek umożliwia handel na giełdzie, na której notowany jest wybrany produkt. Nie każdy dom maklerski zapewnia dostęp do wszystkich rynków zagranicznych.

Znaczenie ma również możliwość handlu konkretną kategorią instrumentów. Dostęp do akcji zagranicznych nie zawsze oznacza dostęp do wszystkich ETF-ów, ETC i ETN-ów.

Dostępne giełdy

Ustal, na jakim rynku produkt jest notowany i w jakich godzinach odbywa się handel. Ten sam instrument może występować na kilku giełdach, w różnych walutach i z odmienną płynnością.

Warto porównać miejsce notowania, godziny sesji oraz nakładanie się handlu z rynkiem aktywów bazowych. W tych godzinach spread może być węższy, a wycena dokładniejsza.

Prowizja maklerska

Sprawdź opłatę pobieraną przy zakupie i sprzedaży instrumentu. Dom maklerski może stosować prowizję procentową oraz minimalną kwotę za pojedyncze zlecenie.

Przy małych transakcjach opłata minimalna może stanowić istotną część wartości inwestycji. Trzeba uwzględnić koszt otwarcia i późniejszego zamknięcia pozycji.

Spread

Spread to różnica między najlepszą ofertą kupna i najlepszą ofertą sprzedaży. Jest to koszt pośredni, który inwestor ponosi już w momencie zawarcia transakcji.

Im szerszy spread, tym większa różnica między ceną zakupu a ceną możliwej natychmiastowej sprzedaży. Spread może zmieniać się w zależności od płynności i sytuacji rynkowej.

Opłata za zarządzanie

Sprawdź roczny koszt funkcjonowania produktu, często wskazywany jako wskaźnik kosztów bieżących. Opłata jest zwykle uwzględniana w wycenie instrumentu, a nie pobierana osobno z rachunku.

Koszt może obniżać wynik względem indeksu bazowego. Przy długim horyzoncie nawet niewielkie różnice w opłatach mogą mieć znaczenie.

Koszt przewalutowania

Jeżeli instrument jest kupowany w obcej walucie, sprawdź koszt jej wymiany. Przewalutowanie może wystąpić zarówno przy zakupie, jak i przy sprzedaży produktu.

Znaczenie ma kurs stosowany przez dom maklerski oraz dodatkowa marża walutowa. Trzeba też sprawdzić, czy rachunek pozwala przechowywać środki w danej walucie.

Płynność

Oceń wartość obrotów, spread oraz obecność animatora rynku. Niska płynność może utrudnić zawarcie transakcji po oczekiwanej cenie.

Sam dzienny obrót nie daje pełnego obrazu. W przypadku ETF-ów znaczenie ma także płynność aktywów bazowych i mechanizm tworzenia oraz umarzania jednostek.

Dokumentacja produktu

Przeczytaj dokument KID, prospekt emisyjny, factsheet oraz metodologię indeksu. Dokumenty te opisują między innymi ryzyka, koszty, sposób wyceny i zasady działania produktu.

Warto sprawdzić, czy informacje w materiałach marketingowych są zgodne z dokumentacją prawną. Szczególną uwagę należy zwrócić na scenariusze wyników, warunki wykupu i strukturę opłat.

Konstrukcja produktu

Ustal formę prawną instrumentu, sposób zabezpieczenia, tożsamość emitenta oraz ewentualny termin wykupu. Te elementy wpływają na rodzaj i poziom ryzyka.

Trzeba również sprawdzić, czy produkt posiada aktywa bazowe, korzysta z kontraktów terminowych albo opiera wycenę na zobowiązaniu emitenta. Podobna nazwa produktu nie oznacza identycznej konstrukcji.

ETN, ETC i ETF - podsumowanie

ETF, ETC i ETN są notowane na giełdzie, ale mają inną konstrukcję. ETF jest funduszem posiadającym aktywa lub wykorzystującym instrumenty pochodne. ETC zapewnia głównie ekspozycję na surowce, natomiast ETN jest zobowiązaniem emitenta powiązanym z wynikiem indeksu, aktywa lub strategii.

Sama nazwa rynku bazowego nie wystarcza do oceny produktu. Instrumenty odwzorowujące ten sam indeks, na przykład S&P 500, mogą różnić się formą prawną, metodą replikacji, zabezpieczeniem, opłatami oraz ryzykiem emitenta. Przed zakupem trzeba więc sprawdzić dokument KID, prospekt, metodologię indeksu i warunki wykupu.

Historyczne notowania pokazują jedynie dotychczasowe zachowanie produktu. Nie wyjaśniają wszystkich ryzyk ani nie gwarantują przyszłych wyników. Wybór instrumentu powinien uwzględniać jego konstrukcję, koszty, płynność, horyzont inwestycji i możliwość poniesienia straty.