El Niño uderzy w ceny surowców rolnych i inflację

Kiedy kilka miesięcy temu klimatolodzy ostrzegali przed nadchodzącym El Niño, rynki finansowe nie zdawały sobie sprawy ze skali zjawiska. Dziś, ta anomalia pogodowa, nazywana przez ekspertów „Godzillą”, ma szansę stać się najpotężniejszym tego typu zjawiskiem w historii. Dokładając do tego zawirowania geopolityczne i rosnący popyt na energię, inwestorzy i konsumenci zadają sobie jedno pytanie: czy czeka nas ekstremalny skok cen żywności i powrót wysokiej inflacji?

Model NOAA wskazuje na to, że “Super El Nino” w okresie październik, listopad grudzień wystąpi z prawdopodobieństwem ponad 90%. Źródło: NOAA

Wojna, pogoda i wąskie gardła logistyki

Światowa gospodarka mierzy się obecnie z burzą wielu czynników, które wskazują na to, że ceny w najbliższym czasie raczej nie spadną. Rolnicy na całym świecie odczuwają potężną presję kosztów, wynikającą z wyższych cen ropy naftowej i nawozów sztucznych, co jest bezpośrednim skutkiem wojny w Iranie. Równolegle, zasobożerny wyścig w sektorze sztucznej inteligencji (AI) generuje bezprecedensowy popyt na wodę i energię. Choć wysokie ceny gazu powinny prowadzić do destrukcji popytu, sektor związany ze sztuczną inteligencją wymaga coraz większej ilośi energii. 

Jednak obecnie, pomijając aspekt wojny w Iranie, to zjawisko El Niño staje się obecnie głównym motorem rynkowej zmienności. Uderza ono bezpośrednio w globalne łańcuchy dostaw. Dobrym przykładem jest drastyczna susza w Panamie, która drastycznie zmniejszyła przepustowość Kanału Panamskiego. Dla rynków oznacza to jedno: wyższe koszty frachtu i opóźnienia w dostawach towarów masowych.

Patrząc na wskaźnik RONI, który obrazuje relatywne anomalie temperatury w kluczowym regionie Pacyfiku, obserwujemy dosyć wczesne potwierdzenie anomalii El Nino. Szacuje się, że może to być najmocniejsze sjawisko w historii, przeywyżające to z lat 80 czy 90. Źródło: NOAA

Surowce rolne pod presją spadku podaży. Co zdrożeje najbardziej?

Choć media głównego nurtu ostrzegają przede wszystkim przed deficytem pszenicy czy kakao, inwestorzy surowcowi patrzą na inne wskaźniki wyprzedzające. Pierwsze uderzenie przyjął kluczowy dla gospodarki Peru rynek mączki rybnej (istotny składnik pasz), gdzie drastycznie spadły połowy. To jednak zaledwie początek łańcucha pokarmowego. Zmiany klimatyczne wkrótce uderzą w nasze portfele i globalne rynki towarowe (tzw. soft commodities). Gdzie ryzyko cenowe jest największe?

• Ryż, pszenica i trzcina cukrowa: Słabe monsuny w Indiach już teraz skłaniają tamtejszy rząd do wprowadzania zakazów eksportu, co winduje ceny na globalnych giełdach. Już teraz obserwujemy potężne wzrosty cen cukru, które znajdują się na czele tegorocznych rankingów. Pszenica również drożeje, choć głównie w związku z czynnikami geopolitycznymi.
• Olej palmowy: Susze w Azji Południowo-Wschodniej zagrażają podaży tego kluczowego dla przemysłu spożywczego surowca. Olej palmowy jest kluczowym surowcem w produkcji przetworzonej żywności. Co ciekawe, jest również coraz częściej stosowany jako alternatywa dla tłuszczu kakaowego. 
• Kawa i kakao: Upały niszczą plony w Afryce Zachodniej i Ameryce Południowej, co już teraz widać w mocnym wzroście cen, przede wszystkim po stronie kakao. W przypadku kawy sytuacja jest nieco bardziej skomplikowana, ale skutki dotyczące upraw mogą mieć miejsce dopiero w późniejszym terminie. 

W skrajnym scenariuszu wycenianym przez analityków, ceny najbardziej narażonych na zjawisko upraw mogą skoczyć od 50% do nawet 100%. Według najnowszych raportów Goldman Sachs, globalne ceny surowców żywnościowych wzrosną średnio o 15,8%.

W ostatnich 30 dniach ceny surowców rolnych wzrosły bardzo wyraźnie, co jest związane z pojawieniem się coraz mocniejszej narracji dotyczącej El Nino i pojawiającego się wpływu pogody na uprawy. Źródło: XTB

Armagedon czy rynkowa korekta? Wpływ na inflację w Polsce i Europie

Z rynkowego punktu widzenia rodzi się pytanie: czy ten pogodowy Armagedon to powód do paniki? Niekoniecznie.

Choć zjawisko mocno zachwieje globalnym rolnictwem, w strefie euro szacowany z tego tytułu wzrost cen żywności ma wynieść zaledwie 1,3%. Co więcej, rynki rolne reagują z opóźnieniem ze względu na długoterminowe kontrakty i zapasy. Pełne konsekwencje obecnych zawirowań, zgodnie z prognozami banków inwestycyjnych odczujemy w pełni dopiero w drugiej połowie 2028 roku.

Dla Polski sytuacja wymaga jednak uważnego monitorowania. Żywność odpowiada za ok. 25% krajowego koszyka inflacyjnego. Zamiast natychmiastowej apokalipsy cenowej i pustych półek, czeka nas raczej lepka, „pełzająca inflacja”. Dla Rady Polityki Pieniężnej i innych banków centralnych może to stanowić twardy orzech do zgryzienia, utrudniając powrót do obniżek stóp procentowych, a w ostateczności może nawet doprowadzić do powrotu do podwyżek, tak jak miało to miejsce jeszcze niedawno w przypadku Europejskiego Banku Centralnego, który po podwyżce przed wakacjami szykuje się do kolejnego ruchu już za tydzień. 

Michał Stajniak, CFA

Wicedyrektor Działu Analiz XTB

michal.stajniak@xtb.pl