Eskalacja w Iranie: Na co patrzeć i czego się spodziewać

Komunikacja dyplomatyczna, doniesienia medialne oraz niezależne analizy wskazują że wysoce prawdopodobna jest eskalacja konfliktu między USA a Iranem. 

Geografia Iranu jest jedną z jego największych, jeśli nie największą siłą. Ale tworzy ona też szereg słabości. Słabością która stwarza największe implikacje dla konfliktu oraz daje USA największy stosunek zysku-do-ryzyka jest wyspa Khrag. 

Wyspa ta leżąca ok. 30 kilometrów od wybrzeża iranu jest jego piętą achillesową. Wybrzeże iranu jest słabo zaludnione i zorganizowane, ale nie jest to kwestia wyboru - a braku warunków. Wybrzeże Iranu jest zbyt płytkie by w irańskich portach mogły cumować mega-tankowce które stanowią kręgosłup światowej gospodarki. 

W tych warunkach, iran jest zmuszony transportować swoją ropę do portu na wyspie z której odbierać mogą ją tankowce.

Wyspa ta jest niewielka, jedynie 8 km kwadratowych, ok. 2,5 raza tyle co centralny park w nowym jorku. Mimo swojego rozmiaru wyspa ta obsługuje 90% eksportu irańskiej ropy. 

Realistycznie, jeśli USA chciało by uzmysłowić władzom iranu to jak niekorzystna jest ich sytuacja militarna, mogłoby zająć wyspę i nawet jeśli możliwe są straty po stronie USA to nie jest możliwe by Iran odparł zdeterminowany desant sił amerykańskich. 

Jest to istotne bo eksport ropy to jedna z ostatnich linii życia dla Irańskiej gospodarki. O ile gospodarka wojenna może funkcjonować dużo dłużej niż większośc podejżewa to trzeba pamiętać: 

• Iran jest (w większości) pustynią, bilans dostępnej żywności i wody jest na granicy kryzysu humanitarnego od lat i stopniowo się pogarsza
• Przemysł Iranu jest rozproszony, nieefektywny i zaniedbany - wymaga wsadu z zewnątrz.  
• Iran fukcjonuje w reżime gospodarki wojennej nie od roku czy 2 tylko na de-facto od lat 70-tych. 

Nad Iranem wciąż wisi realna groźba utraty infrastruktury wodociągowej i energetycznej. Tutaj również Iran jest bezsilny wobec siły powietrznych USA, a zniszczenie i tak już nadwyrężonej infrastruktury w pustynnym kraju z 90-milionami obywateli będzie miało apokaliptyczne skutki. 

Po takim manewrze USA może nie mieć już z kim negocjować - ale jest to ostateczność. 

Sygnały wyprzedzające 

Mimo chaotycznej natury podejmowania decyzji w Waszyngtonie i Teheranie, istnieje szereg jakościowych sygnałów które pozwalają domniemać że szansa na eskalacje się zwiększa. 

1. Warto pamiętać że USA nie wycofało ogromu swoich aktywów wojskowych z regionu zatoki perskiej - mimo ustaleń zawieszenia broni. Istnieje istotne prawdopodobieństwo że obie strony w momencie podpisania umowy, kalkulowali dogodny moment na zerwanie go. 
2. 10 lipca Trump oficjalnie nazwał kampanie w Iranie wojną i zwrócił się o wsparcie kongresu. To jasno wskazuje na długoterminową naturę konfliktu. 
3. Ataki USA nie koncentrują się już na placówkach IRGC. Doszło również do wielu uderzeń na regularne wojsko Iranu - Artesh. To wskazuje że nie jest to już operacja zmiany władzy rękoma Irańczyków, a długoterminowa kampania wyniszczająca zdolności Islamskiej Republiki do projekcji siły. 

Skutki

Matematyka jest, przynajmniej powierzchownie, prosta: 

• Z rejonu zatoki perskiej pochodziło ok. 25% podaży produktów ropopochodnych. 
• Cieśnina Ormuz która obecnie jest zablokowana, obsługiwała ok. 75% całego wolumenu. 
• Blokada nie jest szczelna, w różnych okolicznościach statki przedostają się przez cieśninę przedostaje się ok. 5-15% wolumenu sprzed wojny.  
• Daje to redukcje światowej podaży ropy o ok. 16-18%. Odpowiadałoby to dość dobrze poziomowi ~72 USD za baryłkę z przełomu czerwca/lipca, był to wzrost o ok. 18% względem poziomu ok. 60 USD za baryłkę z grudnia 2025 roku. 

Stopniowe uwalnianie zapasów przez (głównie) USA i Chiny wystarczyły by zapobiec eksplozji inflacji - problem jest obecnie jednak inny. 

Światowej gospodarce najbardziej brakuje nie ropy a paliwa. Nie istnieją obecnie składy benzyny i diesla wystarczająco duże by długoterminowo stłumić wzrost ceny w obliczu szoku podażowego, a co gorsza - możliwości rafinacyjne w USA i Europie są obecnie zbyt ograniczone. Niepodważalnym dowodem jest tz. “Crack-spread” na poziomie najwyższym w historii pomiarów. 

Co to wszystko oznacza oznacza? 

1. Cena ropy już odzwierciedla - istotną jednak nie totalną eskalacje
2. Ceny benzyny - nie odzwierciedlają napięcia na rynku produktów ropopochodnych
3. Spadek inflacji może okazać się chwilowy, a kolejna fala wzrostu - opóźniona

Kamil Szczepański

Analityk Rynków Finansowych XTB