Czy rosyjskie prowokacje mogą wpłynąć na GPW?

Rosyjska prowokacja, jaką było uderzenie pocisku Ch-101 w pole w okolicy wsi Tarnawa-Kolonia, pozwala – a nawet zmusza – by zadać sobie pytanie, jak często takie wydarzenia mogą się powtarzać, czy można je przewidzieć oraz kiedy i jak mogą one zacząć wpływać na życie gospodarcze i zjawiska rynkowe w Polsce.

Skąd wiemy, że było to uderzenie tego konkretnego pocisku i że była to prowokacja?

• Miejsce uderzenia i wygląd krateru wystarczą, by ustalić dokładny typ pocisku oraz jego właściciela.
• Wiedząc, że był to pocisk Ch-101, można wskazać na fakt, że posiada on wielowarstwowy system nawigacji, naprowadzania i manewru.
• Równorzędnie działają na jego pokładzie systemy nawigacji inercyjnej, wojskowej nawigacji satelitarnej GLONASS, zaawansowana optyka oraz własny komputer pokładowy.
• Pocisk Ch-101 nie jest typem amunicji, który ma w zwyczaju “spudłować” o kilkaset kilometrów – trafił on dokładnie tam, gdzie miał trafić, czyli w puste pole niedaleko zabudowań mieszkalnych.
• Uderzenie takie wywołuje presję i niepokój jednocześnie brak ofiar czy zniszczeń materialnych nie daje warunków to eskalacji/odpowiedzi NATO. 

Jeśli oczywistym jest, że Rosjanie dokonali demonstracyjnego uderzenia na terytorium RP, należy zadać sobie pytanie nie tyle czy, ale kiedy i gdzie może nastąpić kolejne zdarzenie tego typu. I co ważniejsze w kontekście tego artykułu, czy biorąc pod uwagę prawdopodobne miejsca/sposoby eskalacji, czy takie zdarzenie jest w stanie wpłynąć na zachowanie rynku w Polsce? 

Gdzie, jak i dlaczego? 

W kontekście obecnej sytuacji politycznej w Rosji oraz państw NATO, jednocześnie znając i analizując doktrynę prowadzenia ataków tego typu przez Rosjan, można wskazać na stosunkowo wąski przedział czasowy i geograficzny.

Teatrem działań prawdopodobnie jest Polska oraz państwa bałtyckie, jednak rachunek prawdopodobieństwa przechyla się tu na niekorzyść Polski. 

Za potencjalny przedział czasowy można wskazać okres między sierpniem aż potencjalnie do lutego przyszłego roku, jednak wydarzenie takie jest najbardziej prawdopodobne w okresie wrzesień–grudzień. 

Obiektów tudzież obszarów, które mogłyby przyciągać największą uwagę rosyjskich dywersantów jest w Polsce wiele – jednak szczególną uwagę zwraca sześć z nich

Jasionka

• Lotnisko Jasionka oraz jego zaplecze to jedyny obiekt na liście o naturze (częściowo) wojskowej. Lotnisko jest celem wyjątkowo atrakcyjnym. Nocne uderzenie np. pojedynczego drona mogłoby uszkodzić pas startowy, czasowo wyłączając port z użytku. Spowodowałoby to straty moralne, utrudnienia logistyczne i co najważniejsze – pomogłoby oszacować rosyjskim planistom sprawność ekip remontowych, które byłyby kluczowe w utrzymaniu sprawności lotnisk w razie prawdziwego konfliktu.

Świnoujście

• W Świnoujściu znajduje się terminal do odbioru gazu LNG, który ma absolutnie strategiczne znaczenie dla bezpieczeństwa energetycznego Polski. Terminale LNG to szczególne konstrukcje, bo gaz LNG można przewozić bezpiecznie tylko w bardzo wyspecjalizowany sposób, do którego potrzeba dedykowanych placówek. Inne typy infrastruktury do odbioru paliw można z różnym skutkiem zastąpić – brak portu LNG oznacza szybki i dotkliwy niedobór gazu. 

Baltic Pipe

• Podobnie jak port w Świnoujściu, “Baltic Pipe” jest jednym z fundamentów bezpieczeństwa energetycznego Polski. Uszkodzenie zarówno lądowej, jak i podwodnej części rurociągu do/z Norwegii byłoby druzgocącym ciosem nie tylko w bezpieczeństwo energetyczne Polski, ale również całego regionu.

Gdańsk 

• Gdańsk jest głównym portem dla polskiej gospodarki. Znajdują się tam m.in. porty naftowe, z których ropa trafia do lokalnej rafinerii. Podobnie jak w przypadku innych obiektów tego typu, incydent, pozorowany wypadek, podpalenie lub wtargnięcie byłoby fatalne nie tylko dla opinii publicznej, ale również dla gospodarki oraz firm.

Ełk 

• W regionie Ełku znajduje się szereg obiektów kluczowych dla przesyłu energii między państwami bałtyckimi a Polską i resztą Europy. Dla wielu wrogich aktorów jest to cel wyjątkowo atrakcyjny z uwagi na to, że uderzy w kilka istotnych aspektów bezpieczeństwa i współpracy w wielu krajach jednocześnie.

Bełchatów 

• Ogromny kompleks, który dziś zaopatruje znaczną część polskiej sieci energetycznej, to ważny, ale jednocześnie dość trudny cel. Obiekt jest na tyle duży i złożony, że znalezienie jednego wrażliwego punktu byłoby bardzo trudne. Z uwagi jednak na to, jak absolutnie niezbywalny jest kompleks w Bełchatowie, próba prowokacji, nawet o skutkach czysto wizerunkowych, pozostaje mało prawdopodobna, jednak możliwa.

Opisane obiekty nie są standardowymi obiektami o naturze komercyjnej. Nie są one łatwo dostępne; organy prywatne, państwowe i ponadpaństwowe zdają sobie sprawę z ich wartości. Wymienione obiekty są we wszystkich wskazanych przykładach w jakiś sposób zamaskowane, patrolowane, wzmocnione i/lub ogrodzone. Tak samo jednak, jak nie każda próba wtargnięcia musi się udać, tak samo nie przed każdym typem zagrożenia można się uchronić.

Rynki w obliczu konfliktu

Wpływ incydentu o opisywanej, lub zbliżonej naturze będzie widoczny nie tylko w świecie polityki oraz wśród opinii publicznej - ale również w sferze gospodarczej oraz co za tym idzie - rynkowej. Co warto zaznaczyć na samym początku, poprzednie incydenty wtargnięcia w Polską przestrzeń powietrzną nie spowodowały silnej reakcji na rynku. Pojedyncze wtargnięcia lub uderzenia pocisków pozbawione strat w ludziach lub zniszczeń - jeśli wystąpiłyby ponownie, prawdopodobnie przeszłyby bez rynkowego echa.

Aby rynek został poruszony, incydent musi być na tyle duży by w mierzalny sposób podnieść premie polityczną za ryzyko dla całego regionu lub spowodować dotkliwe straty gospodarcze. 

Rynek walutowy - USDPLN

Pierwszą ofiarą potencjalnej rosyjskiej prowokacji w ujęciu rynku finansowego byłby złoty. Wystarczająco duża prowokacja mogłaby negatywnie wpłynąć na pozycję polskiej waluty.

Nie należy oczekiwać przeceny zbliżonej wielkością do gwałtownej i głębokiej przeceny z 2022 roku, jednak incydent wystarczająco poważny, by zachwiać zaufaniem inwestorów do Polski, jeśli taki wystąpi, może skończyć się przeceną rzędu 2–4%.

Należy przy tym pamiętać, że przecena ta może być większa w ujęciu złoty–dolar. Istotny wzrost ryzyka geopolitycznego prawdopodobnie pogorszy sentyment do ryzyka, co uniwersalnie skutkuje odpływem kapitału do aktywów bezpiecznych – docelowo jest to dolar. USDPLN na poziomie ok. 3,9-4 jest w tym wypadku prawdopodobnym.

Rynek Akcyjny - W20

Odpływ kapitału byłby jednak bardziej dotkliwy dla rynku akcyjnego niż walutowego. Warto pamiętać, że „zagranica” generuje ok. 60–70% obrotu na GPW. Utrata zaufania lub nawet pogorszenie sentymentu może bardzo szybko skończyć się głęboką korektą. Szczególnie boleśnie mogą to odczuć spółki Skarbu Państwa i/lub spółki strategiczne. KGHM, PGE czy Orlen to podmioty, które mają ogrom krajowych aktywów, są w znacznej części kontrolowane przez Skarb Państwa oraz są strategicznie niezbywalne dla poprawnego funkcjonowania polskiej gospodarki. Są one nie tylko podatne na wrogie działania ze strony rosyjskich służb, ale przede wszystkim wrażliwe są ich wyceny. Trudno sobie wyobrazić operacje, które byłyby w stanie wyraźnie zagrozić działalności operacyjnej tych spółek, jednak rynek bardzo szybko może zacząć wyceniać najgorsze scenariusze. Realizacja zysków oraz następujące przeceny na WIG20 mogą bez większego problemu sięgnąć w przypadku wystąpienia incydentu - nawet rzędu 10%. 

Rynek surowcowy - NATGAS.EU

Atak na infrastrukturę energetyczną, przeładunkową, przesyłową lub wydobywczą oznaczałby nie tylko znaczny wzrost niepewności na rynku. Wstrzymanie pracy np. portu LNG oznaczałoby, że z dnia na dzień każdy taki obiekt w Europie oraz cały rynek surowców staje się stroną konfliktu. Oznaczałoby to istotną i długotrwałą premię za ryzyko, co przełożyłoby się na wzrosty cen ropy, ale przede wszystkim europejskiego gazu, który już teraz jest drogi oraz silnie rozchwiany przez sytuację na Bliskim Wschodzie. W przypadku istotnego uszkodzenia infrastruktury powiązanej w przesyłem gazu - możliwy jest wzrost ceny Europejskiego gazu do nawet 70-80 Euro.