Sức nóng tại Iran và khu vực Eo biển Hormuz vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt; trái lại, triển vọng xung đột đang trở nên cực kỳ khó lường và phức tạp. Một thực tế ngày càng hiện rõ là phía Hoa Kỳ, dưới sự dẫn dắt của Tổng thống Donald Trump, đang rơi vào thế bị động và chưa có sự chuẩn bị thỏa đáng cho một cuộc đối đầu trực diện.
Những động thái và phát ngôn gần đây từ phía Washington cho thấy sự lúng túng cùng tình trạng mất phương hướng rõ rệt, nếu không muốn nói là đang rơi vào thế bí. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc Cộng hòa Hồi giáo Iran đang ở trong một vị thế dễ thở.
Xét về "ngưỡng chịu đau", Iran rõ ràng vượt trội hơn hẳn so với Hoa Kỳ. Thế nhưng, một câu hỏi lớn cần được đặt ra: Liệu "vùng đệm" về kinh tế, xã hội và thể chế của Tehran có đủ sức chống đỡ để bù đắp cho ưu thế áp đảo về quân sự của Mỹ hay không?
Câu trả lời ngắn gọn là không, nhưng đó chưa phải là tất cả những gì đang diễn ra trên bàn cờ này.
Phần lớn dư luận và không ít chuyên gia phân tích vẫn đang bám lấy lập luận cho rằng: trong lịch sử hiện đại, chưa một quốc gia nào bị khuất phục hoàn toàn chỉ bằng các cuộc không kích. Tuy nhiên, quan điểm này thực chất chỉ là một giai thoại thiếu căn cứ thực tiễn hơn là một sự thật khách quan. Các chiến dịch như Desert Storm, Unified Protector hay Allied Force chính là những minh chứng sống động cho sự thành công áp đảo của không quân với tổn thất không đáng kể cho phe liên minh.
Điểm mấu chốt nằm ở chỗ: trong các chiến dịch đó, Hoa Kỳ đã áp dụng một chính sách lựa chọn mục tiêu "tự do" hơn nhiều so với những chuẩn mực xã hội khắt khe ngày nay. Một trong những lựa chọn "tự do" đó là đánh thẳng vào hạ tầng truyền tải điện nước tại cả Serbia và Iraq. Các chế độ cực đoan có thể cầm cự chiến đấu trong nhiều năm ngay cả khi không có cơ hội thắng, nhưng một con người bình thường sẽ gục ngã nếu thiếu nước sạch chỉ sau ba ngày. Cần nhớ rằng Iran là một quốc gia sa mạc; dân số nước này chỉ dao động quanh mức 10 triệu người trước thời kỳ công nghiệp hóa, nhưng hiện nay con số đó đã vọt lên 90 triệu dân.
Cả Tehran và Lầu Năm Góc đều thấu hiểu rõ những thực tế nghiệt ngã này. Hệ quả tất yếu là những lời đe dọa mới nhất từ ông Donald Trump cùng các cuộc đàm phán được cho là đang diễn ra với Iran. Dù bản chất kín kẽ và đầy biến động của cả hai trung tâm quyền lực khiến mọi dự báo trở nên khó khăn, chúng ta vẫn có thể phác thảo những kịch bản khả thi nhất.
Kịch bản mang lại lợi ích lớn nhất cho Iran hiện nay chính là trò chơi kéo dài thời gian. Việc dàn dựng các cuộc đàm phán giả tạo sẽ giúp chính quyền Tehran củng cố lại nguồn lực quân sự đang cạn kiệt, đồng thời giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội cấp bách. Song song với đó, Iran sẽ tiếp tục duy trì áp lực lên các tuyến hải hành huyết mạch, đặt cược vào việc giá nhiên liệu leo thang và sự sụt giảm của các chỉ số chứng khoán sẽ buộc ông Donald Trump phải chấp nhận một thỏa thuận ngừng bắn có lợi cho Iran. Nếu kịch bản này xảy ra, đây sẽ được coi là một thất bại về mặt chức năng đối với Hoa Kỳ, nhưng đổi lại, nó sẽ mở ra cơ hội cho các điều kiện thị trường dần ổn định trở lại.
Ở phía ngược lại của lăng kính dự báo là kịch bản Iran chấp nhận giải giáp vũ khí một phần (có điều kiện) và khơi thông trở lại Eo biển Hormuz. Xét trên bản chất của chính quyền đương nhiệm tại Tehran, khó có một thỏa thuận giải giáp nào mang tính bền vững dài hạn; tuy nhiên, những giải pháp mang tính tạm thời có thể là cứu cánh cần thiết cho Iran và đủ để làm hài lòng Hoa Kỳ ở thời điểm hiện tại. Đây thực chất là một hình thức đình chiến mà trong đó khó có thể gọi tên bên thắng cuộc, nhưng lại là kịch bản mà thị trường tài chính đang đặt kỳ vọng cao nhất.
Kịch bản tồi tệ nhất sẽ xảy ra nếu Tổng thống Donald Trump quyết tâm hiện thực hóa những lời đe dọa gần đây. Hoa Kỳ vẫn nắm giữ năng lực áp đảo để xóa sổ bất kỳ mục tiêu nào trên khắp lãnh thổ Iran; trong khi đó, Tehran hoàn toàn thiếu khả năng ngăn chặn bước tiến của Mỹ hay thậm chí là phục hồi những tổn thất sau giao tranh. Điều này có thể gây ra tình trạng bất ổn trong khu vực với quy mô không tưởng, kích hoạt một phản ứng dây chuyền với những hệ lụy không thể tiên liệu.
Đây là kịch bản cực kỳ bất lợi cho tất cả các bên, bao gồm cả thị trường tài chính. Sự leo thang này sẽ đẩy áp lực quân sự lên mức tối đa, đồng thời tước đi mọi lý do để chính quyền Iran phải kiềm chế trong các biện pháp đáp trả.
Hệ quả tất yếu: Một "vùng trũng" bất ổn mới?
Ngay cả khi Hoa Kỳ thành công trong việc khiến nhà nước Iran sụp đổ, điều đó cũng chỉ đồng nghĩa với việc: thay vì đối đầu với lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) để bảo vệ eo biển, Washington sẽ phải đối mặt với hàng loạt nhóm vũ trang mới. Những nhóm này có thể sở hữu phương thức hoạt động và tư tưởng cực đoan tương tự như lực lượng Houthi tại Yemen, khiến bài toán an ninh hàng hải trở nên phức tạp hơn gấp bội.
Theo Kamil Szczepański - Chuyên viên Phân tích Thị trường Tài chính, XTB
Trump rút lại tối hậu thư về Iran 🚨 thị trường đảo chiều bất ngờ 📈
Ngân hàng trung ương đối mặt cú sốc dầu: BoJ hawkish, châu Âu thận trọng
FOMC: Ít người ủng hộ cắt lãi suất, EUR/USD lao không phanh
🔴Tin nổi bật: Fed giữ nguyên lãi suất. Duy trì các dự báo cắt giảm.
Nội dung tài liệu này chỉ được cung cấp mang tính thông tin chung và là tài liệu đào tạo. Bất kỳ ý kiến, phân tích, giá cả hoặc nội dung khác không được xem là tư vấn đầu tư hoặc khuyến nghị được hiểu theo luật pháp của Belize. Hiệu suất trong quá khứ không nhất thiết chỉ ra kết quả trong tương lai và bất kỳ khách hàng quyết định dựa trên thông tin này đều hoàn toàn tự chịu trách nhiệm. XTB sẽ không chịu trách nhiệm đối với bất kỳ tổn thất hoặc thiệt hại nào, bao gồm nhưng không giới hạn, bất kỳ tổn thất lợi nhuận nào, có thể phát sinh trực tiếp hoặc gián tiếp từ việc sử dụng hoặc phụ thuộc vào thông tin đó. Tất cả các quyết định giao dịch phải luôn dựa trên phán quyết độc lập của bạn.
