Liệu Belarus có tham chiến?

Belarus có thể trực tiếp tham gia chiến tranh cùng phía với Nga chống lại Ukraine hay không?

Kịch bản này hiện vẫn chưa phải là kịch bản chính, nhưng nó cũng không còn là điều viển vông. Đối với thị trường, điều đó sẽ đồng nghĩa với việc rủi ro địa chính trị gia tăng, gây áp lực lên các đồng tiền khu vực, có thể thúc đẩy đồng USD mạnh lên và kéo dòng tiền quay trở lại nhóm cổ phiếu quốc phòng.

Mối đe dọa từ phía bắc quay trở lại?

Chủ đề Belarus tham gia hoàn toàn vào cuộc chiến cùng phía với Nga đã liên tục xuất hiện trên truyền thông kể từ năm 2022. Đó là thời điểm các đơn vị Nga cuối cùng bị đẩy khỏi miền bắc Ukraine sau chiến dịch tấn công thất bại từ hướng Belarus.

Kể từ đó, Belarus đã hỗ trợ Nga theo nhiều cách. Nước này cung cấp cơ sở hạ tầng quân sự, doanh trại, bệnh viện, cơ sở hậu cần và không gian tác chiến. Belarus cũng tham gia vào các hoạt động hỗ trợ các cuộc tấn công của Nga. Tuy nhiên, chế độ tại Minsk vẫn cố gắng giữ mức độ tham gia dưới ngưỡng của một cuộc chiến công khai.

Đó là lý do vì sao các thông tin cho rằng Belarus có thể tham chiến vẫn gây ra cảm giác “mệt mỏi thông tin” cho thị trường. Tuy nhiên trên thực tế, kịch bản Minsk trực tiếp tham chiến không còn chỉ là suy đoán đơn thuần. Nó đã trở thành một yếu tố cần được phân tích, theo dõi và có khả năng được thị trường định giá.

Câu hỏi là khi nào leo thang xảy ra

Câu hỏi quan trọng là: tại sao Điện Kremlin lại chờ hơn bốn năm để đồng minh thân cận nhất của Nga tham chiến vào lúc này?

Nguồn: Bloomberg Finance

Câu trả lời có thể nằm ở tình hình ngày càng khó khăn của Nga trên chiến trường. Ngày càng nhiều trung tâm phân tích cho rằng cỗ máy chiến tranh của Nga đang mất dần động lực. Xét trên phương diện ròng, Nga không mất lãnh thổ, nhưng lực lượng và nguồn lực sẵn có đang thực sự suy giảm. Điện Kremlin có thể kết luận rằng nếu Belarus không tham chiến trong tương lai gần, thì có thể nước này sẽ không bao giờ tham gia nữa.

Động thái huy động âm thầm quan trọng hơn vũ khí hạt nhân

Ngày càng có nhiều dấu hiệu cho thấy lập trường của Belarus đang thay đổi theo hướng chậm nhưng nhất quán. Các báo cáo về việc huy động lực lượng Belarus dần dần đã xuất hiện từ đầu năm. Kể từ đó, quy mô các động thái này ngày càng tăng - dù theo cách không thu hút quá nhiều chú ý từ truyền thông.

Trong bối cảnh các cuộc tập trận hạt nhân giữa Belarus và Nga, cần có cái nhìn tỉnh táo. Vũ khí hạt nhân trước hết vẫn là công cụ gây áp lực về mặt ngôn từ. Tuy nhiên, những cuộc tập trận như vậy có thể khiến sự chú ý bị phân tán khỏi những yếu tố leo thang thực tế hơn: huy động lực lượng dự bị và mở rộng cơ sở hạ tầng quân sự.

Đối với NATO, điều quan trọng hơn các tuyên bố hạt nhân là liệu Minsk có thực sự nâng mức sẵn sàng cho các hoạt động gần biên giới Ukraine hay không. Theo các quan chức quân sự Ukraine, việc mở rộng cơ sở hạ tầng hướng về phía Ukraine đang diễn ra.

Đây là tín hiệu có ý nghĩa hơn nhiều so với các tuyên bố mang tính tuyên truyền đơn thuần.

Mỹ và áp lực ngoại giao

Mối quan tâm tới Belarus hiện không chỉ đến từ phía quân đội Ukraine mà còn từ Hoa Kỳ. Vào ngày 21/5, Tổng thống Ukraine cảnh báo rằng bất kỳ nỗ lực trực tiếp nào của Belarus nhằm tham chiến cùng phía với Nga sẽ phải đối mặt với phản ứng mang tính “tàn phá”.

Các báo cáo của Bloomberg cũng đáng chú ý: theo đó, Mỹ được cho là đã đề nghị Ukraine nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với xuất khẩu phân bón của Belarus. Mục tiêu là giảm sự phụ thuộc của Minsk vào Nga. Điều này cho thấy vấn đề không chỉ giới hạn trên chiến trường mà còn liên quan tới kinh tế và thương mại.

Chính trong những thời điểm như vậy, rủi ro thường bị thị trường định giá sai. Nhà đầu tư có xu hướng cho rằng một cuộc xung đột đang dần hạ nhiệt vì sự chú ý chuyển sang nơi khác. Vì vậy, nếu Belarus leo thang tham chiến, đây sẽ không chỉ là một sự kiện quân sự mà còn là cú sốc về mặt “narrative” đối với giới đầu tư.

Belarus có thực sự đủ khả năng tấn công?

Dù rủi ro gia tăng, năng lực thực tế của Belarus vẫn còn hạn chế. Quân đội Belarus có quy mô nhỏ và trong trạng thái suy yếu một phần. Trong khi đó, Nga cũng không còn đủ lực lượng dự bị để dễ dàng triển khai thêm hàng trăm km tiền tuyến mới.

Địa hình giữa Belarus và Ukraine rất khó tác chiến. Rừng rậm, đầm lầy, sông ngòi cùng số lượng hạn chế các tuyến đường được trải nhựa khiến việc cơ động nhanh trở nên khó khăn. Một trong những tuyến đường trọng yếu còn đi qua khu vực Chernobyl.

Sau nhiều năm chiến tranh, Ukraine đã xây dựng hệ thống phòng thủ rất mạnh ở biên giới phía bắc. Một nỗ lực đột phá có thể trở thành thảm họa đối với Belarus và Nga. Vì vậy, Belarus tham chiến không đồng nghĩa với việc sẽ có một cuộc tấn công hiệu quả.

Tuy nhiên, đối với Nga, việc leo thang thông qua Belarus có thể là nỗ lực nhằm buộc đối phương phải đưa ra các nhượng bộ về chính trị, ngoại giao và quân sự trước khi Moscow mất hoàn toàn thế chủ động hoặc khả năng kiểm soát quá trình leo thang.

Điều này có ý nghĩa gì với thị trường?

Đối với thị trường tài chính, việc Belarus trực tiếp tham chiến trước hết sẽ là tín hiệu leo thang của một cuộc xung đột mà nhiều nhà đầu tư từng cho rằng đã phần nào hạ nhiệt hoặc đang tiến gần tới hồi kết. Phản ứng của thị trường có thể diễn ra rất nhanh, dù quy mô sẽ phụ thuộc vào mức độ hành động quân sự thực tế.

Những tác động có khả năng cao nhất gồm:

• Giá trái phiếu trong khu vực giảm và phần bù rủi ro địa chính trị tăng lên.

• Áp lực lên các đồng tiền Trung và Đông Âu, bao gồm đồng zloty Ba Lan.

• Đồng USD mạnh lên với vai trò tài sản trú ẩn an toàn.

• Thị trường chứng khoán bị bán tháo, đặc biệt là các chỉ số địa phương.

• Dòng tiền quay trở lại nhóm cổ phiếu quốc phòng, đặc biệt là những mã đã giảm mạnh trong các tháng gần đây.

Xác suất thấp, nhưng rủi ro cao

Belarus tham chiến hiện vẫn chưa phải là kịch bản cơ sở. Rủi ro này vẫn bị giới hạn bởi sự yếu kém của quân đội Belarus, địa hình khó khăn, hệ thống phòng thủ của Ukraine và chi phí chính trị rất lớn đối với chính quyền Minsk.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là chủ đề này có thể bị bỏ qua. Belarus không cần phải thắng một trận chiến nào để thay đổi bối cảnh địa chính trị và tâm lý thị trường.

Kamil Szczepański

Financial Markets Analyst at XTB