Mercosur: Nỗi lo của nông dân bị phóng đại, công nghiệp hưởng lợi - Sự thật và những ngộ nhận

Trên khắp châu Âu, cả thị trường lẫn người tiêu dùng đang đặt ra nhiều câu hỏi xoay quanh hiệp định Mercosur - một thỏa thuận thương mại toàn diện nhưng gây nhiều tranh cãi. Thực chất hiệp định này là gì? Ai sẽ được hưởng lợi và ai sẽ chịu thiệt từ sáng kiến thương mại mới này? Thỏa thuận dỡ bỏ các rào cản thương mại giữa Liên minh châu Âu (EU) và các quốc gia Mỹ Latinh là một văn bản cực kỳ phức tạp. Tuy nhiên, dù quá trình đàm phán đã kéo dài tới 25 năm, hiệp định này chỉ thực sự thu hút sự chú ý rộng rãi của công chúng ở giai đoạn cuối cùng.

Mercosur và nông dân châu Âu

Trước khi phân tích tác động của hiệp định đối với nền kinh tế và thị trường, cần làm rõ làn sóng tranh cãi và thông tin sai lệch xoay quanh Mercosur. Mercosur không đồng nghĩa với việc phá hủy nền nông nghiệp châu Âu hay làm suy giảm chất lượng thực phẩm tại EU. Trái lại, đây là một sáng kiến mang tính chiến lược và khó có thể thương lượng lại, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì năng lực cạnh tranh của kinh tế châu Âu. Quan trọng hơn, trọng tâm chính của Mercosur nằm ở khai khoáng, cũng như ngành máy móc và ô tô, chứ không phải nông nghiệp.

Hiện nay, EU nhập khẩu khoảng 0,5 triệu tấn thịt bò và 0,3 triệu tấn gia cầm mỗi năm. Trong khi đó, sản lượng nội địa của châu Âu đạt khoảng 6-7 triệu tấn thịt bò và 14 triệu tấn gia cầm. Hạn ngạch nhập khẩu miễn thuế theo thỏa thuận Mercosur chỉ vào khoảng 100-200 nghìn tấn, tức là khá khiêm tốn so với quy mô thị trường EU.

Ở chiều ngược lại, bức tranh hoàn toàn khác đối với các nguyên liệu chiến lược như lithium, niobium, đất hiếm hay đồng. Châu Âu gần như không có trữ lượng và năng lực khai thác đáng kể các tài nguyên này, trong khi nhu cầu dự kiến sẽ tăng theo cấp số nhân để phục vụ các nhà máy công nghệ cao trong tương lai. Để đáp ứng nhu cầu đó, nhập khẩu sẽ phải tăng gấp 2-3 lần. Trong khi đó, nhiều quốc gia Mỹ Latinh lại sở hữu trữ lượng lớn cùng công suất khai thác còn chưa được tận dụng.

Nông dân và ngành chế biến thực phẩm sẽ là nhóm chịu áp lực lớn hơn do cạnh tranh gia tăng. Ngược lại, người tiêu dùng châu Âu có thể kỳ vọng đà tăng giá thịt bò và gia cầm chậm lại, thậm chí có thể xuất hiện những đợt giảm giá cục bộ - đây chính là hai mặt hàng nông sản chủ yếu được nhập khẩu theo hiệp định. Điều quan trọng là điều này không đánh đổi bằng chất lượng: mọi tiêu chuẩn an toàn thực phẩm áp dụng cho nhà sản xuất EU cũng bắt buộc áp dụng với hàng nhập khẩu. Mercosur chỉ liên quan đến thuế quan, không phải tiêu chuẩn chất lượng. Ngoài ra, các tác động tiêu cực từ giá nông sản thấp hơn sẽ được hạn chế nhờ hạn ngạch nhập khẩu, đồng thời bù đắp thông qua các khoản trợ cấp trong khuôn khổ Chính sách Nông nghiệp Chung (CAP). Vì vậy, với phần lớn nông dân, hiệp định này không phải là mối đe dọa mang tính sống còn.

Châu Âu hoàn toàn có thể lựa chọn việc làm chệch hướng các sáng kiến chiến lược dài hạn chỉ để bảo vệ những lợi ích ngắn hạn, mơ hồ của một bộ phận nhỏ dân số -nhóm có đóng góp không đáng kể cho nền kinh tế và trong nhiều trường hợp còn tạo gánh nặng cho ngân sách. Tuy nhiên, cái giá phải trả cho lựa chọn đó có thể lớn hơn rất nhiều trong dài hạn.

Ai sẽ chịu thiệt nhiều nhất từ hiệp định Mercosur?

Trên thực tế, những bên chịu thiệt lớn nhất từ Mercosur không phải là nông dân châu Âu. Những “kẻ thua cuộc” thực sự sẽ là Mỹ, Trung Quốc và Nga. Hiệp định này trước hết nhằm đảm bảo quyền tiếp cận của châu Âu đối với các nguyên liệu khoáng sản chiến lược. Châu Âu đang thiếu nghiêm trọng các mỏ địa chất của nhiều nguyên tố quan trọng. Mỹ, Trung Quốc và Nga từ lâu đã khai thác sự phụ thuộc này như một công cụ gây sức ép lên EU. Việc đa dạng hóa nguồn cung từ Mỹ Latinh - khu vực giàu tài nguyên nhưng còn hạn chế về công nghệ - sẽ giúp châu Âu phá vỡ thế phụ thuộc đó.

Ở chiều ngược lại, châu Âu sẽ có cơ hội đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm công nghiệp và công nghệ cao sang Mỹ Latinh. Các ngành như ô tô, hóa chất, quang học, điện tử và máy móc - vốn ngày càng gặp khó tại thị trường nội địa châu Âu cũng như Mỹ và Trung Quốc – sẽ tìm thấy một “không gian tăng trưởng” hoàn toàn mới tại một lục địa còn ít cạnh tranh và đầy tiềm năng.

Điều này có ý nghĩa gì đối với doanh nghiệp và thị trường?

Tại châu Âu, không thiếu các công ty niêm yết đang “nín thở chờ đợi” chương mới trong lịch sử kinh tế của khu vực. Những bên hưởng lợi lớn nhất sẽ là các hãng ô tô châu Âu như Volkswagen, BMW và Stellantis. Việc mở ra một thị trường mới có thể giúp chặn đứng đà suy giảm kéo dài của ngành này.

BMW.DE (D1)

Trên biểu đồ, có thể thấy giá cổ phiếu bật lên từ đáy, đường EMA 100 cắt lên EMA 200 và xu hướng tăng được tái lập. Nguồn: xStation5

Các nhà sản xuất máy móc và quốc phòng cũng sẽ hưởng lợi rõ rệt. Những tập đoàn công nghiệp lớn như Siemens, BASF, ZF và ABB sẽ có thêm thị trường tiêu thụ mới. Trong khi đó, ngành quốc phòng - với các đại diện như Rheinmetall, BAE Systems, Hensoldt và Leonardo - sẽ được hưởng lợi từ chuỗi cung ứng nguyên liệu hiếm được củng cố và ổn định hơn.

SIE.DE (D1)

Công ty đã duy trì xu hướng tăng mạnh trong nhiều năm. Nguồn: xStation5

Nhóm có nguy cơ chịu tác động tiêu cực là các nhà sản xuất thực phẩm, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và những công ty tập trung chủ yếu vào sản phẩm thịt. Tuy nhiên, các tập đoàn lớn như Nestlé, Danone, Lindt hay Kerry có mức độ tiếp xúc thấp với các phân khúc này, đồng thời sở hữu nhiều công cụ để bảo vệ biên lợi nhuận trước cạnh tranh gia tăng.

Dĩ nhiên, đây không phải là danh sách đầy đủ. Mercosur được kỳ vọng trở thành khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới, bao trùm vô số dự án, ngành nghề, doanh nghiệp và sáng kiến kinh tế. Trong một thế giới mà các cuộc đàm phán thương mại ngày càng dựa trên đe dọa và gây sức ép, Mercosur là một ngoại lệ tích cực – một sáng kiến mà về mặt lý thuyết, tất cả các bên đều có lợi. Tuy vậy, dù đã ở giai đoạn cuối, việc hiệp định chính thức có hiệu lực hay không vẫn chưa chắc chắn. Cả châu Âu lẫn Nam Mỹ đều đang đối mặt với bất ổn chính trị gia tăng, trong khi Mỹ và Trung Quốc theo dõi sát sao và có thể tìm cách tác động đến tiến trình đàm phán cũng như phê chuẩn pháp lý.

Kamil Szczepański

Junior Financial Markets Analyst, XTB