ที่มา: Bloomberg Finance

ค่าการกลั่นมีสัดส่วนสูงสุดเป็นประวัติการณ์ สะท้อนข้อจำกัดของกำลังการผลิตเชื้อเพลิง

ปัจจุบัน ค่าการกลั่น (Refining Margin) คิดเป็นสัดส่วนที่สูงที่สุดเท่าที่เคยมีมาเมื่อเทียบกับราคาน้ำมันหนึ่งบาร์เรล และยังไม่มีสัญญาณชัดเจนว่าสถานการณ์นี้จะเปลี่ยนแปลงในเร็ว ๆ นี้

การทำความเข้าใจถึงสาเหตุของปรากฏการณ์นี้ในบริบทปัจจุบัน ช่วยอธิบายแนวคิดเรื่อง ความยืดหยุ่นของอุปทาน (Supply Elasticity) ได้อย่างชัดเจน

อุปทานน้ำมันดิบสามารถเพิ่มขึ้นได้ค่อนข้างรวดเร็ว ไม่ว่าจะผ่านการเพิ่มกำลังการผลิต หรือการปล่อยน้ำมันจาก คลังสำรองเชิงยุทธศาสตร์ (Strategic Reserves)

การเพิ่มอุปทานดังกล่าวสามารถกดดันราคาน้ำมันดิบให้ลดลงได้ แต่สิ่งสำคัญคือ:

เราไม่ได้เติมน้ำมันดิบลงในถังรถยนต์ เครื่องบิน หรือเรือโดยตรง

น้ำมันดิบจำเป็นต้องผ่านกระบวนการ กลั่น (Refining) ก่อนจึงจะกลายเป็นเชื้อเพลิงที่ใช้งานได้ และแตกต่างจากการผลิตน้ำมัน การเพิ่มกำลังการกลั่นไม่สามารถทำได้อย่างรวดเร็ว

ดังนั้น หากมีการปล่อยน้ำมันดิบจากคลังสำรองในช่วงที่ตลาดยังขาดแคลนเชื้อเพลิง โรงกลั่นอาจได้รับน้ำมันดิบมากเกินกว่าที่จะสามารถแปรรูปได้ ส่งผลให้โรงกลั่นลดการรับซื้อน้ำมันดิบ

ผลลัพธ์คือเกิดสถานการณ์ที่ดูเหมือนขัดแย้ง:

• น้ำมันดิบมีราคาถูกลง แม้ตลาดยังเผชิญภาวะขาดแคลน
• เชื้อเพลิงมีราคาแพงขึ้น แม้วัตถุดิบอย่างน้ำมันดิบจะมีราคาลดลง

กล่าวอีกนัยหนึ่ง โลกยังมี ปริมาณสำรองน้ำมัน และมีความสามารถในการเพิ่มกำลังการผลิตน้ำมันดิบได้ในระดับหนึ่ง แต่สิ่งที่ขาดแคลนคือ กำลังการกลั่น

อัตราการใช้กำลังการกลั่นน้ำมันในสหรัฐฯ จีน และรัสเซีย

ตัวชี้วัดสำคัญที่ตลาดกำลังจับตาคือ อัตราการใช้กำลังการกลั่น (Refinery Utilisation) ของประเทศผู้บริโภคและผู้ผลิตน้ำมันรายใหญ่ เช่น:

• 🇺🇸 สหรัฐฯ
• 🇨🇳 จีน
• 🇷🇺 รัสเซีย

ระดับการใช้กำลังการกลั่นที่สูงสะท้อนว่า โรงกลั่นกำลังดำเนินงานใกล้ขีดจำกัด และมีพื้นที่จำกัดในการเพิ่มการผลิตเชื้อเพลิงเพิ่มเติม ซึ่งอาจทำให้แรงกดดันด้านราคาน้ำมันสำเร็จรูปยังคงอยู่ต่อไป แม้ว่าราคาน้ำมันดิบจะมีความผันผวนก็ตาม

ปัจจุบัน กำลังการกลั่นน้ำมันมากกว่าสิบเปอร์เซ็นต์ของโลกหยุดชะงักจากปัญหาช่องแคบฮอร์มุซ

ปัจจุบัน กำลังการกลั่นน้ำมันทั่วโลกมากกว่าสิบเปอร์เซ็นต์ ได้รับผลกระทบจากการปิดกั้นบริเวณ ช่องแคบฮอร์มุซ (Strait of Hormuz)

ในสหรัฐฯ และยุโรป โรงกลั่นกำลังดำเนินงานใกล้เต็มกำลังการผลิต และยังไม่มีสัญญาณชัดเจนว่าจะมีการขยายกำลังผลิตหรือการลงทุนใหม่ในอนาคตอันใกล้

ส่วนโรงกลั่นในรัสเซียเคยมีความสามารถในการผลิตสำรองจำนวนมาก แต่กำลังการผลิตส่วนนี้ลดลงจนแทบเป็นศูนย์ หลังได้รับความเสียหายจากการโจมตีด้วยโดรน

ขณะที่โรงกลั่นของจีนยังคงเป็นปริศนา แม้ว่าหลายฝ่ายเชื่อว่า จีนอาจถือกุญแจสำคัญในการทำความเข้าใจสถานการณ์ปัจจุบันของตลาดน้ำมัน

จีนกำลังควบคุมตลาดจากเบื้องหลังหรือไม่?

เริ่มจากข้อเท็จจริง:

• ปริมาณสำรองน้ำมันและเชื้อเพลิงของจีนยังไม่มีข้อมูลที่เปิดเผยอย่างชัดเจน แต่จากประมาณการและข้อมูลบางส่วนที่เผยแพร่ เชื่อว่าจีนอาจมีคลังสำรองขนาดใหญ่ที่สุดในโลก
• จีนลดการนำเข้าน้ำมันลงเกือบครึ่งหนึ่งนับตั้งแต่สงครามในอิหร่านเริ่มต้นขึ้น ซึ่งหมายถึงน้ำมันดิบประมาณ 20 ล้านตัน ได้หายออกจากตลาด (คิดเป็นราว 5–10% ของความต้องการน้ำมันทั่วโลก)
• ตลอด 2 ปีที่ผ่านมา จีนเข้าซื้อน้ำมันจากตลาดในระดับสูงเป็นประวัติการณ์
• ฉายา “โรงงานของโลก” (World’s Factory) ไม่ได้เกิดขึ้นโดยไม่มีเหตุผล เพราะจีนคิดเป็นประมาณ 30% ของการผลิตภาคอุตสาหกรรมทั่วโลกในปี 2025

จีนไม่สามารถผลิตน้ำมันให้เพียงพอต่อความต้องการภายในประเทศได้ทั้งหมด แต่กำลังการกลั่นของจีนในปัจจุบันสามารถรองรับความต้องการส่วนใหญ่ของประเทศ และยังมีศักยภาพในการส่งออกเชื้อเพลิงอีกด้วย

การลดการนำเข้าน้ำมันของจีนช่วยสร้าง ส่วนกันชนด้านอุปทาน (Safety Margin) ให้กับตลาดน้ำมันโลก ขณะเดียวกัน จีนยังใช้คลังสำรองน้ำมันและน้ำมันเบนซินภายในประเทศเพื่อป้องกันผลกระทบจากราคาพลังงานที่สูงขึ้น

ผลลัพธ์คือ จีนกำลังส่งออกแรงกดดันด้านเงินเฟ้อบางส่วนไปยังประเทศอื่น เนื่องจากสามารถส่งออกสินค้าและผลิตภัณฑ์โดยไม่ต้องเพิ่มต้นทุนเชื้อเพลิงในราคาสินค้ามากนัก

ทั้งหมดนี้เป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยอธิบายว่า เหตุใดเหตุการณ์ที่มีผลกระทบรุนแรงอย่าง การปิดกั้นช่องแคบฮอร์มุซ จึงยังส่งผลกระทบต่อข้อมูลเศรษฐกิจและการประเมินมูลค่าตลาดไม่มากนักในปัจจุบัน

อย่างไรก็ตาม ปัจจัยที่กดดันราคาน้ำมันให้อยู่ในระดับต่ำในขณะนี้เป็นเพียง ปัจจัยชั่วคราว ขณะที่แรงผลักดันด้านเงินเฟ้อยังคงเป็นปัจจัยที่หลีกเลี่ยงได้ยาก

ไฟแห่งเงินเฟ้อกำลังกลับมา?

ไฟต้องอาศัย 3 องค์ประกอบ ได้แก่ เชื้อเพลิง ความร้อน และออกซิเจน เพื่อเผาไหม้

เงินเฟ้อก็มีลักษณะคล้ายกัน

วิกฤตเงินเฟ้อที่เกิดขึ้นในปี 2022 มีองค์ประกอบหลัก 3 ประการ หากขาดปัจจัยใดปัจจัยหนึ่ง กลไกดังกล่าวก็จะไม่สามารถขยายตัวเป็นวงกว้างได้

1. ปัจจัยด้านอุปทาน (Supply Factor)

โรงงานและท่าเรือที่ปิดตัวลง รวมถึงมาตรการคว่ำบาตร ทำให้ตลาดเกิดความไม่สมดุล และจำกัดปริมาณสินค้าที่สามารถเข้าสู่ตลาดได้

2. ปัจจัยด้านอุปสงค์ (Demand Factor)

มาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจ การมีเงินออมของผู้บริโภคในระดับสูง และฐานะทางการเงินที่แข็งแกร่งของภาคธุรกิจ สร้างพื้นที่ขนาดใหญ่ให้ราคาสินค้าปรับตัวขึ้น

สองปัจจัยแรกนำไปสู่ปัจจัยที่สาม:

3. อำนาจในการกำหนดราคา (Pricing Power)

หรือความสามารถของบริษัทในการขึ้นราคา

ในปี 2022 บริษัทต่าง ๆ ไม่เพียงสามารถส่งผ่านต้นทุนที่สูงขึ้นไปยังผู้บริโภค แต่ยังสามารถเพิ่มอัตรากำไรได้อีกด้วย ไม่ใช่เพราะจำเป็นต้องทำ แต่เพราะตลาดเปิดโอกาสให้ทำได้

ปัจจุบันขาด 2 ใน 3 ปัจจัยของเงินเฟ้อปี 2022

แล้วสถานการณ์ปัจจุบันแตกต่างอย่างไร?

ปัจจัยด้านอุปทานยังอยู่ในระดับควบคุมได้

การปิดช่องแคบฮอร์มุซและสงครามในยูเครนยังทำให้ตลาดสินค้าโภคภัณฑ์ตึงตัว แต่ยังไม่ถึงขั้นเกิดภาวะขาดแคลนอย่างรุนแรง

การเคลื่อนไหวของราคายังค่อนข้างจำกัด

ราคาน้ำมันที่ระดับ 90 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล ถือว่าสูงกว่าค่าเฉลี่ย แต่ยังไม่ใช่ระดับวิกฤต

ขณะเดียวกัน เงินเฟ้อในประเทศพัฒนาแล้วอยู่ที่ประมาณ 3–4%

สิ่งนี้เกิดขึ้นเพราะ:

• ปัจจัยด้านอุปสงค์ยังอ่อนแอ
• อำนาจในการกำหนดราคาของบริษัทลดลงอย่างมาก

กลไกดังกล่าวจะเริ่มส่งผลต่อเงินเฟ้ออย่างชัดเจนเมื่อราคาพลังงานส่งผ่านไปถึงผู้บริโภค

ดังนั้น ภาพรวมสะท้อนว่า เงินเฟ้อที่เพิ่มขึ้นอาจเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นล่าช้า แต่แทบหลีกเลี่ยงไม่ได้

อย่างไรก็ตาม คำถามสำคัญคือ ขนาดของการเพิ่มขึ้นของราคา จะรุนแรงเท่ากับปี 2022 หรือไม่?

หลายสัญญาณบ่งชี้ว่า ไม่น่าจะเป็นเช่นนั้น

ผู้บริโภคอ่อนแอ และอำนาจกำหนดราคาที่ลดลง

ปัจจัยด้านอุปสงค์หมายถึง ความสามารถและความเต็มใจของผู้บริโภคในการใช้จ่าย

ในปัจจุบัน สถานะของผู้บริโภคทั่วโลกถือว่าอ่อนแอ และในบางพื้นที่อยู่ในระดับน่ากังวล

กำลังซื้อที่ลดลงทำให้บริษัทมีความสามารถจำกัดในการปรับขึ้นราคา ซึ่งแตกต่างอย่างมากจากช่วงปี 2022 ที่ผู้บริโภคยังมีเงินสำรองและพร้อมยอมรับราคาที่สูงขึ้น

ดังนั้น แม้แรงกดดันจากต้นทุนพลังงานอาจกลับมา แต่โอกาสเกิดวงจรเงินเฟ้อแบบรุนแรงเหมือนปี 2022 ยังคงมีข้อจำกัดจากฝั่งอุปสงค์และ Pricing Power