🚨 สถานการณ์อิหร่าน: ภาพรวมปัจจุบันและแนวโน้ม

สถานการณ์ปัจจุบันของอิหร่าน: การวิเคราะห์และภาพรวมความเสี่ยง

🔹 บริบทสถานการณ์และเป้าหมายการโจมตี:
จากบริบทของเหตุการณ์ ทรัพยากรและสินทรัพย์ที่เกี่ยวข้อง การตอบสนองของอิหร่าน รวมถึงลำดับเหตุการณ์ก่อนและระหว่างการโจมตี สะท้อนว่าจุดประสงค์หลักของปฏิบัติการร่วมของ สหรัฐฯ และ อิสราเอล คือการเปลี่ยนแปลงระบอบการปกครองของอิหร่าน

🔹 ความมุ่งมั่นของรัฐบาลอิหร่าน:
รัฐบาลศาสนานิยมสุดโต่งของอิหร่านจะไม่ละทิ้งความทะเยอทะยานในการพัฒนาขีปนาวุธนิวเคลียร์ ซึ่งเป้าหมายนี้อิหร่านได้เข้าใกล้อย่างต่อเนื่องในช่วงหลายปีที่ผ่านมา แม้จะมีการโจมตีโครงสร้างพื้นฐานซ้ำแล้วซ้ำเล่า

🔹 แรงกดดันด้านเศรษฐกิจและสังคม:
ความล่มสลายทางเศรษฐกิจและการเงินของอิหร่านที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น พร้อมกับการประท้วงระลอกใหม่ สหรัฐฯ จึงมุ่งดำเนินการเพื่อจำกัดบทบาทของอิหร่านในฐานะรัฐหนึ่ง

🔹 การเตรียมการของสหรัฐฯ และอิสราเอล:
การวางแผนปฏิบัติการรวมถึงการส่ง กลุ่มเรือบรรทุกเครื่องบิน (carrier strike groups) และเครื่องบินรบหลายร้อยลำ รวมถึงแพลตฟอร์มเฉพาะทาง และปริมาณยุทโธปกรณ์ที่จัดเตรียมระหว่างเดือนธันวาคม–กุมภาพันธ์ ชี้ให้เห็นว่าระยะเวลาที่ตั้งใจดำเนินปฏิบัติการน่าจะอยู่ที่ 4–12 สัปดาห์

🔹 ศักยภาพและข้อจำกัดของอิหร่าน:

• สต็อก ขีปนาวุธทางยุทธศาสตร์ (ballistic missiles) ของอิหร่านมีจำกัด เพียงไม่กี่ร้อยหน่วย

• ระบอบอิหร่านไม่สามารถรักษาการโจมตีในระดับปัจจุบันได้ต่อเนื่อง แต่สามารถเติมเต็มบางส่วนของขีปนาวุธได้ช้า ๆ แม้หลังจากสต็อกเดิมหมด

• โรงงานผลิตอาวุธหลายแห่งอยู่ใต้ดินหรือซ่อนอยู่

• ในปี 2025 รัสเซียและจีน ส่งวัตถุดิบเคมีหลายพันตันสำหรับการผลิตเชื้อเพลิงและวัตถุระเบิด ซึ่งอาจมีต่อเนื่องในระดับจำกัด รวมถึงเส้นทางผ่านทะเลแคสเปียน

🔹 ความสามารถในการตอบโต้ของอิหร่าน:
ศักยภาพการโจมตีด้วยขีปนาวุธของอิหร่านลดลงเร็วกว่าที่คาดการณ์โดยนักวิเคราะห์ที่สนับสนุนสหรัฐฯ โดยความสามารถนี้อาจลดลง ใกล้ศูนย์ภายใน 14 วัน นับตั้งแต่เริ่มปฏิบัติการ อย่างไรก็ตาม ด้วยลักษณะของกองกำลังอิหร่าน การกำจัดภัยคุกคามอย่างสมบูรณ์ยังคงทำได้ยาก

Source: ISW

แนวโน้มการโจมตีของอิหร่าน: ผลกระทบและข้อจำกัด

🔹 รูปแบบการเลือกเป้าหมาย:
จากรูปแบบการโจมตีของกองกำลังอิหร่าน สอดคล้องกับคำประกาศของ สหรัฐฯ ว่าส่วนสำคัญของผู้นำของสาธารณรัฐอิสลามอิหร่านถูกกำจัดหรือถูกตัดขาดจากโครงสร้างการสั่งการ

🔹 ลักษณะการโจมตี:
การโจมตีดำเนินไปอย่าง ขาดการวางแผนและสับสน ทำให้เกิดความวิตกกังวลในประชาชนและความยุ่งยากด้านลอจิสติกส์

🔹 ผลกระทบทางทหาร:
แม้ว่าจะสร้างความตื่นตัวและความสับสน แต่ ผลกระทบทางวัตถุและทางทหารโดยรวมยังถือว่าน้อยมาก

Source: ISW

สถานการณ์และแนวโน้มการปฏิบัติการต่ออิหร่าน: การวิเคราะห์เชิงกลยุทธ์

🔹 โครงสร้างการสั่งการของอิหร่าน:

• ระบบการสั่งการเข้าสู่ “โหมดอิสระ (autonomous)” โดยผู้บังคับบัญชาในพื้นที่ตัดสินใจเป้าหมายและการปฏิบัติการเอง

• ส่งผลให้ความสามารถในการปฏิบัติการของอิหร่านลดลง แต่เพิ่มความเสี่ยงของ การบานปลายที่ไม่คาดคิดนอกภูมิภาค

🔹 อาวุธสำคัญ:

• อิหร่านมีสต็อกโดรนประเภท “Shahed” จำนวนหลายร้อยถึงหลายพันหน่วย

• สามารถโจมตีเป้าหมายขนาดใหญ่หรือเคลื่อนที่ช้าในอ่าวเปอร์เซียได้เป็นเดือน

• การผลิตโดรนง่ายกว่าการผลิตขีปนาวุธทางยุทธศาสตร์มาก

🔹 อุปสรรคด้านการป้องกันของฝ่ายสหรัฐฯ–พันธมิตร:

• สหรัฐฯ อิสราเอล และประเทศอ่าวเปอร์เซียกำลังลดสต็อก ขีปนาวุธต่อต้านอากาศยาน/Interceptor อย่างรวดเร็ว

• หากไม่ปรับยุทธวิธีหรือจัดหาอาวุธเพิ่มเติม อาวุธต่อต้านอากาศขั้นสูงในภูมิภาคอาจเข้าสู่ ระดับวิกฤติภายใน 20–30 วัน

• การขาดอาวุธป้องกันอากาศนี้อาจทำให้ระบบป้องกันปัจจุบัน ซึ่งสกัดโดรนและขีปนาวุธได้ ~90% ล้มเหลว

🔹 สถานะกองทัพอิหร่าน:

• ข้อมูลดาวเทียมและเอกสารจากเพนตากอนชี้ว่า กองทัพเรือของอิหร่านแทบไม่เหลือความสามารถ

• กองทัพอากาศส่วนใหญ่ถูกทำลายหรือสูญเสียศักยภาพ

🔹 แนวทางปฏิบัติการต่อไป:

• เป้าหมายหลักยังเป็น การเปลี่ยนแปลงระบอบการปกครอง โดยอาศัยการสนับสนุนของประชาชนในพื้นที่

• การโจมตีของสหรัฐฯ และอิสราเอลเน้นไปที่ ผู้นำสาธารณรัฐอิสลามและโครงสร้างบังคับบัญชา มากกว่าการทำลายโครงสร้างพื้นฐานของพลเรือน

• การปฏิบัติการมีแนวโน้ม สั้นและจำกัดความเสียหายต่อพลเรือน

🔹 การสนับสนุนจากภาคประชาชน:

• ก่อนการบุก มีการวางเครือข่ายปฏิบัติการพิเศษภายในอิหร่านเพื่อ ประสานและเร่งการประท้วง

• ผู้ประท้วงที่ได้รับการสนับสนุนจากเจ้าหน้าที่พิเศษอาจยึดสถานที่สำคัญและเมืองใหญ่ ทำให้รัฐอิหร่านสูญเสียความสามารถในการป้องกันอย่างเป็นระบบ

🔹 ปัจจัยเวลาและวัฒนธรรม:

• วันปีใหม่ของอิหร่าน Nowruz (20 มีนาคม) หลังสิ้นสุดเดือนถือศีลอด Ramadan คาดว่าจะเกิดการประท้วงเพิ่มขึ้น

• การประท้วงอาจไม่สามารถถูกปราบปรามได้ ทำให้เกิด การล้มล้างสาธารณรัฐอิสลาม

• ในขั้นสุดท้าย การบุก/ยึดพื้นที่จำกัด เช่น Khuzestan หรือบริเวณ Bandar Abbas เป็นไปได้

🔹 ความแตกต่างทางชาติพันธุ์:

• อิหร่านไม่เป็นเอกภาพทางชาติพันธุ์:

  • ตะวันตก: Kurds, Lurs, Azeris (ศูนย์กลางการประท้วง)

  • เหนือ: Mazandaranis, Turkmen

  • ตะวันออกเฉียงใต้: Baluch

• กลุ่มเหล่านี้มีประวัติการก่อจลาจลต่อรัฐบาลกลาง สหรัฐฯ มีแนวโน้มใช้ความแตกต่างนี้ในการกดดันรัฐบาลอิหร่าน

🔹 ความไม่แน่นอนของผู้นำใหม่:

• ใครจะมาทดแทน Ayatollahs ยังไม่ชัดเจน

• ฝ่ายต่อต้านอิหร่าน แตกแยก จัดระเบียบไม่ดี และอ่อนแอทางการเมือง

• ตัวบุคคลภายนอก เช่น Reza Pahlavi อาจเผชิญความท้าทายรุนแรงในการเข้ามาบริหารประเทศ

Source: ISW

Source: Bloomberg Finance L.P

📍 วิเคราะห์สถานการณ์ “ทางเลือกแบบเวเนซุเอลา” และผลกระทบเชิงภูมิรัฐศาสตร์กับตลาดโลก

🔹 1. แนวทาง “เหมือนเวเนซุเอลา” เป็นไปได้แต่ความน่าจะยังต่ำกว่าแนวทางการล้มระบอบปกครอง

มี scenario ที่อาจคล้ายกับกรณี เวเนซุเอลา — คือระบบรัฐบาลยังคงอยู่ แต่ต้องยอมให้มีการเปลี่ยนแปลงใหญ่ภายใน เช่น การเปิดเสรีทางเศรษฐกิจหรือการแบ่งอำนาจทางการเมือง — อย่างไรก็ตามความน่าจะ — ตามการวิเคราะห์ — ยัง ต่ำกว่าการเกิดการล้มระบอบปัจจุบัน เนื่องจาก:

• อำนาจที่กระจายจริงจังยังไม่เกิดเต็มที่

• อิหร่านเป็นประเทศใหญ่ทั้งพื้นที่และกำลังทางทหาร

• ผู้กำหนดนโยบายหลักยังมีท่าทีศัตรูต่อสหรัฐฯ มาก

👉 ตัวแปรที่อาจช่วยผลักดันให้กลายเป็น “เวเนซุเอลาโมเดล” มากขึ้นคือกลุ่มทหารหรือกลุ่มการเมืองที่ไม่ได้อยู่ใน IRGC หรือรอบ ๆ ประธานาธิบดี/รัฐสภา แต่สิ่งนี้ยังถูกมองว่าเป็น ปัจจัยรอง มากกว่าแนวทางหลัก

🔹 2. การแทรกแซงจากภายนอกมีโอกาสสูง

• กองกำลังของ ฝรั่งเศสและอังกฤษ มีศักยภาพในการเข้าร่วมปฏิบัติการ เนื่องจากทั้งสองชาติมี “expeditionary forces” ที่สามารถแสดงอำนาจทางทหารในภูมิภาคได้จริง

• ประเทศในยุโรปมี แรงจูงใจทางยุทธศาสตร์ ที่ชัดเจนในการเปิดเส้นทางการค้าโดยเฉพาะ Strait of Hormuz ให้เร็วที่สุดเพื่อหลีกเลี่ยงวิกฤตการณ์พลังงานที่ลากยาวออกไป

👉 หากเกิดการปลุกระดมของชนกลุ่มน้อย เช่น การลุกขึ้นของชนกลุ่มเคิร์ดในตะวันตกของอิหร่าน บางประเทศเช่น ตุรกี หรือแม้แต่ ซีเรีย อาจเข้าแทรกแซงในระดับจำกัดเพื่อปกป้องหรือขยายผลประโยชน์ของตนเอง

🔹 3. อิหร่านยังคงถูกกดดันและถูกคั่นกลาง

• อิหร่านยังคงถูกมองว่า “โดดเดี่ยว” ในเวทีนานาชาติโดยได้รับการสนับสนุนจาก รัสเซีย/จีน เป็นเพียง คำประกาศแสดงจุดยืนมากกว่าการช่วยเหลือเชิงปฏิบัติจริง

• พวก “proxy forces” ที่สนับสนุนอิหร่านในภูมิภาคส่วนใหญ่ถูกลดกำลังลงก่อนการยกระดับความขัดแย้งมาก่อนแล้ว

• กลุ่มอย่าง ฮูติในเยเมน ยังมีอยู่ แต่บทบาทยังค่อนข้าง ไม่กว้างขวางหรือสำคัญไกลถึงระดับเปลี่ยนผลของสงครามได้

📊 📌 มุมมองตลาดและผลกระทบทางเศรษฐกิจ — ตัวเชื่อมกับภาพรวมข้างต้น

🌍 1. พลังงาน น้ำมัน ก๊าซ และภูมิภาคอ่าว

การรบในตะวันออกกลาง — โดยเฉพาะการปิดหรือความไม่มั่นคงของ ช่องแคบฮอร์มุซ — สามารถสร้างคลื่นกระแทกต่อพลังงานโลกอย่างมีนัยสำคัญ:

• ห้วงนี้สินค้าโภคภัณฑ์อย่าง น้ำมันดิบ ปรับขึ้นอย่างมากเนื่องจากความเสี่ยงด้านอุปทาน โดยเฉพาะถ้าการปิดทางเดินเรือยังคงอยู่นานหลายสัปดาห์ถึงเดือน

• หากเกิดการหยุดชะงักจริง ราคาน้ำมันมีแนวโน้มพุ่งสูงกว่า 100 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล — เกิดแรงกดดันให้เงินเฟ้อพุ่งและเบรกการเติบโตทางเศรษฐกิจ

📉 อีกด้าน, การหยุดชะงักเช่นนี้ยังไม่เพียงส่งผลต่อน้ำมันดิบ:

• อุปทาน ก๊าซธรรมชาติ (LNG) ของยุโรปถูกกระทบ ทำให้ราคาพุ่งสูงขึ้นมากและเกิดความเปราะบางของระบบพลังงานในระยะสั้น

• การส่งออกสินค้าเช่น อลูมิเนียม ซึ่งมีโรงแร่และโรงกลั่นในภูมิภาคอ่าว — ถือเป็นสินค้าที่ สำคัญต่ออุตสาหกรรมยานยนต์และการบิน — อยู่ในจุดเสี่ยงเดียวกับพลังงาน หากการขนส่งผ่านช่องแคบถูกขัดขวาง

🏭 2. ผลทางเศรษฐกิจมหภาค

📌 วิกฤตพลังงานที่ลากยาวอาจทำให้:

• เงินเฟ้อทั่วโลกขยับสูง จากต้นทุนพลังงานที่เพิ่มขึ้นและค่าขนส่งที่แพงขึ้น

• การเติบโตทางเศรษฐกิจชะลอตัว เนื่องจากแรงกดดันด้านต้นทุนเพิ่มขึ้นทั่วทั้งระบบ

• นักลงทุนอาจย้ายพอร์ตไปยังสินทรัพย์ปลอดภัย ทำให้สินทรัพย์เสี่ยงออกจากภาวะ “risk-on”