อิหร่านจะเป็นอย่างไรต่อจากนี้?

สถานการณ์ในIran และบริเวณช่องแคบStrait of Hormuz ยังคงตึงเครียดอย่างต่อเนื่อง และแนวโน้มของความขัดแย้งก็มีความผันผวนและซับซ้อนอย่างมาก มากขึ้นเรื่อย ๆ เห็นได้ชัดว่าฝั่งสหรัฐฯ ภายใต้การนำของDonald Trump ยังไม่ได้มีความพร้อมเพียงพอสำหรับความขัดแย้ง

พฤติกรรมและถ้อยแถลงจากฝั่งสหรัฐฯ สะท้อนให้เห็นถึงความประหลาดใจและความไร้ระเบียบในระดับสูง หากไม่ถึงขั้นสิ้นหวัง อย่างไรก็ตาม นั่นไม่ได้หมายความว่าIran จะอยู่ในสถานการณ์ที่สบาย
“ขีดความทนทานต่อความเจ็บปวด” ของอิหร่านนั้นสูงกว่าสหรัฐฯ หลายระดับ แต่คำถามสำคัญคือ “กันชน” ทางเศรษฐกิจ สังคม และสถาบันของอิหร่าน จะเพียงพอในการชดเชยความได้เปรียบทางทหารของสหรัฐฯ หรือไม่

คำตอบคือ “ไม่” แต่ก็ไม่ใช่คำตอบที่ครอบคลุมทั้งหมด

ความคิดเห็นของสาธารณชนและนักวิเคราะห์จำนวนมากมักยึดติดกับแนวคิดที่ว่า ในประวัติศาสตร์ยุคใหม่ ไม่เคยมีประเทศใดถูกบังคับให้ยอมจำนนได้ด้วยการโจมตีทางอากาศเพียงอย่างเดียวหรือเป็นหลัก ปัญหาคือแนวคิดนี้ไม่ใช่ “ข้อเท็จจริง” แต่เป็นเพียง “เรื่องเล่า” ที่ขาดหลักฐานรองรับอย่างแท้จริง
ปฏิบัติการอย่าง Operation Desert Storm, Operation Unified Protector และ Operation Allied Force ล้วนเป็นตัวอย่างของการโจมตีลักษณะนี้ และจบลงด้วยความสำเร็จ โดยฝ่ายพันธมิตรแทบไม่มีความสูญเสีย

อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญคือ ในปฏิบัติการเหล่านั้น สหรัฐฯ มีนโยบายเลือกเป้าหมายที่ “เปิดกว้าง” มากกว่าที่สังคมปัจจุบันจะยอมรับได้ หนึ่งในตัวเลือกเหล่านั้นคือการโจมตีโครงสร้างพื้นฐานด้านน้ำและไฟฟ้า ทั้งในเซอร์เบียและอิรัก
ระบอบที่มีลักษณะสุดโต่งอาจสามารถสู้รบได้เป็นเวลาหลายปี แม้ไม่มีโอกาสชนะ แต่ในความเป็นจริง มนุษย์ไม่สามารถอยู่ได้เกินประมาณ 3 วันโดยไม่มีน้ำ
อิหร่านเป็นประเทศทะเลทราย และก่อนยุคอุตสาหกรรมและไฟฟ้าในศตวรรษที่ 20 มีประชากรเพียงราว 10 ล้านคน เทียบกับปัจจุบันที่ประมาณ 90 ล้านคน

ทั้งTehran และPentagon ต่างตระหนักถึงข้อเท็จจริงเหล่านี้ ส่งผลให้เกิดทั้งคำขู่ล่าสุดของทรัมป์และการเจรจาที่มีรายงานว่าเกิดขึ้นกับอิหร่าน
ด้วยลักษณะที่ทั้งสองฝ่ายมีความซับซ้อนและปิดตัวสูง จึงเป็นเรื่องยากที่จะคาดการณ์ทิศทางของเหตุการณ์ แต่สามารถประเมิน “ฉากทัศน์ที่เป็นไปได้มากที่สุด” ได้

ฉากทัศน์ที่มีเหตุผลที่สุดและให้ประโยชน์กับอิหร่านมากที่สุด คือ “การซื้อเวลา” การเจรจาแบบถ่วงเวลา (หรือเสแสร้งเจรจา) จะช่วยให้รัฐบาลสามารถฟื้นฟูกำลังทหารที่อ่อนแอลง แก้ไขปัญหาเศรษฐกิจและสังคมที่เร่งด่วน พร้อมกับยังคงกดดันเส้นทางการค้า โดยหวังว่าราคาพลังงานที่พุ่งสูงและตลาดหุ้นที่ปรับตัวลงจะบีบให้ทรัมป์ยอมเจรจาหยุดยิงในเงื่อนไขที่เอื้อประโยชน์ต่ออิหร่าน
หากเกิดขึ้นจริง จะถือเป็น “ความพ่ายแพ้เชิงหน้าที่” ของสหรัฐฯ แต่จะช่วยให้ตลาดการเงินค่อย ๆ กลับสู่ภาวะปกติ

ในอีกด้านหนึ่ง คือฉากทัศน์ของการปลดอาวุธบางส่วน/มีเงื่อนไขของอิหร่าน และการเปิดเสรีช่องแคบStrait of Hormuz อีกครั้ง
ข้อตกลงปลดอาวุธกับอิหร่านไม่น่าจะยั่งยืนในระยะยาวจากลักษณะของระบอบการปกครอง แต่ข้อตกลงเฉพาะหน้าอาจ “จำเป็น” สำหรับอิหร่าน และ “เพียงพอ” สำหรับสหรัฐฯ
นี่จะเป็นรูปแบบของการหยุดยิง ซึ่งยากจะเรียกว่าเป็นชัยชนะของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง แต่เป็นฉากทัศน์ที่ตลาดการเงิน “ต้องการเห็นมากที่สุด” ในขณะนี้

ฉากทัศน์ที่รุนแรงที่สุด คือการที่Donald Trump เดินหน้าตามคำขู่ล่าสุดของเขา สหรัฐฯ ยังคงมีศักยภาพมหาศาลในการโจมตีเป้าหมายทั่วอิหร่าน ขณะที่อิหร่านไม่มีศักยภาพเพียงพอในการหยุดยั้ง หรือแม้แต่ฟื้นฟูความเสียหายของตนเอง
สิ่งนี้อาจนำไปสู่ความไม่เสถียรในภูมิภาคในระดับที่ยากจะจินตนาการ และก่อให้เกิดปฏิกิริยาลูกโซ่ที่ไม่สามารถคาดการณ์ผลลัพธ์ได้

นี่เป็นฉากทัศน์ที่เลวร้ายอย่างยิ่งสำหรับเกือบทุกฝ่าย รวมถึงตลาดการเงิน การยกระดับความขัดแย้งจะเพิ่มแรงกดดันทางทหารสูงสุดต่ออิหร่าน และทำให้รัฐบาลหมดเหตุผลที่จะยับยั้งมาตรการตอบโต้ของตน

ในขณะเดียวกัน แม้ว่าสหรัฐฯ จะสามารถทำให้รัฐอิหร่านล่มสลายได้สำเร็จ ก็ไม่ได้หมายความว่าปัญหาจะจบลง เพราะแทนที่จะต้องปกป้องช่องแคบจากIslamic Revolutionary Guard Corps ก็อาจต้องเผชิญกับกลุ่มติดอาวุธหลายกลุ่มที่มีลักษณะและแนวคิดคล้ายกับHouthis ในเยเมน

- Kamil Szczepański
Junior Financial Markets Analyst, XTB