สันติภาพสหรัฐฯ–อิหร่าน ภายใต้ร่มเงาของจีน?

รายงานล่าสุดจากตลาดชี้ว่า การเจรจาระหว่างสหรัฐฯ และอิหร่านกำลังค่อย ๆ เคลื่อนเข้าสู่กรอบความร่วมมือที่มีความชัดเจนมากขึ้นสำหรับข้อตกลงที่อาจเกิดขึ้น แม้ว่ายังคงมีประเด็นสำคัญที่เห็นต่างกันอยู่มาก โดยรัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐฯ มาร์โก รูบิโอ ระบุว่าสถานะการเจรจาในปัจจุบันถือว่าเป็น “กรอบที่ค่อนข้างแข็งแกร่ง” สำหรับดีลที่อาจเกิดขึ้น ซึ่งหนึ่งในองค์ประกอบสำคัญคือความเป็นไปได้ในการ เปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง เส้นทางยุทธศาสตร์ที่รองรับการขนส่งน้ำมันราว 1 ใน 5 ของโลก

พัฒนาการใหม่ที่สำคัญที่สุดในครั้งนี้ คือการที่ จีนเริ่มมีบทบาทชัดเจนในฐานะ “ผู้ค้ำประกัน” หรือ “ตัวกลางสำคัญ” ในกระบวนการดังกล่าว อิหร่านส่งสัญญาณว่าไม่ต้องการผูกมัดกับข้อตกลงขั้นสุดท้าย หากไม่มีหลักประกันทางการเมืองและเศรษฐกิจเพิ่มเติม ขณะที่ปักกิ่งถูกมองว่าเป็นเพียงฝ่ายเดียวที่ยังสามารถรักษาช่องทางการสื่อสารกับเตหะราน และมีอิทธิพลผ่านกลไกการค้าและมาตรการคว่ำบาตรได้อย่างมีนัยสำคัญ

จากมุมมองของตลาด สิ่งนี้นำมาซึ่งผลกระทบสำคัญหลายด้าน ประการแรก การเข้ามามีบทบาทของจีนทำให้การเจรจาไม่ได้จำกัดอยู่แค่กรอบทวิภาคีระหว่างสหรัฐฯ กับอิหร่านอีกต่อไป แต่กำลังขยายไปสู่กรอบ “ความมั่นคงด้านพลังงาน” ในวงกว้าง ซึ่งจีนอาจกลายเป็น ผู้ค้ำประกันอย่างไม่เป็นทางการต่อเสถียรภาพของการขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซ นี่จึงอธิบายได้ว่าทำไมตลาดน้ำมันจึงเริ่ม price-in ความเป็นไปได้ของการเปิดเส้นทางดังกล่าวได้รวดเร็วขึ้น โดยเฉพาะเมื่อจีนเป็นหนึ่งในผู้นำเข้าน้ำมันรายใหญ่ที่สุดจากภูมิภาคนี้

ประการที่สอง ความไม่สมดุลเชิงยุทธศาสตร์กำลังเริ่มชัดเจนขึ้น สหรัฐฯ ต้องการให้มีการเปิดช่องแคบฮอร์มุซโดยเร็ว และลดความเสี่ยงทางทะเล เพื่อเป็นเงื่อนไขสำหรับการเจรจานิวเคลียร์ในขั้นต่อไป ขณะที่อิหร่านพยายามผูกประเด็นดังกล่าวเข้ากับแพ็กเกจข้อตกลงที่ใหญ่กว่า ซึ่งไม่เพียงรวมถึงการผ่อนคลายมาตรการคว่ำบาตร แต่ยังอาจเป็นการยอมรับบทบาทของจีนในฐานะ “ผู้ค้ำดุลอำนาจ” ในภูมิภาคอย่างไม่เป็นทางการด้วย ส่งผลให้จุดสนใจของการเจรจาค่อย ๆ เปลี่ยนจากประเด็นโครงการนิวเคลียร์ ไปสู่ โครงสร้างด้านความมั่นคงพลังงานและโลจิสติกส์ในภาพรวม

สำหรับจีน นี่อาจเป็น โอกาสเชิงยุทธศาสตร์ที่ได้เปรียบอย่างมาก เพราะแม้จะไม่ได้เข้าร่วมความขัดแย้งโดยตรง แต่ปักกิ่งอาจกลายเป็น ผู้รักษาเสถียรภาพสำคัญของเส้นทางน้ำมันโลก ช่วยเพิ่มอิทธิพลของจีนในตะวันออกกลาง พร้อมลดความเสี่ยงจากแรงกระแทกราคาพลังงาน ในทางปฏิบัติ ตลาดเริ่มไม่ได้ price-in แค่ข้อตกลงระหว่างสหรัฐฯ กับอิหร่านเท่านั้น แต่ยังรวมถึง “กรอบความร่วมมือสามฝ่ายโดยปริยาย” ที่จีนทำหน้าที่เป็นผู้ค้ำประกันเสถียรภาพของระบบอยู่เบื้องหลัง

ด้วยเหตุนี้ ส่วนเพิ่มความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์ในราคาน้ำมันจึงเริ่มลดลง ไม่ได้เป็นเพียงเพราะความคืบหน้าในการเจรจานิวเคลียร์เท่านั้น แต่ยังมาจากความคาดหวังที่ว่าจีนอาจถูกผนวกรวมเข้าเป็น “ตัวสร้างเสถียรภาพเชิงโครงสร้าง” ของกระบวนการทั้งหมด อย่างไรก็ตาม สถานการณ์ยังคงเปราะบาง เพราะหากเกิดการยกระดับความตึงเครียดเกี่ยวกับการขนย้ายยูเรเนียม ระยะเวลาการผ่อนคลายคว่ำบาตร หรือการควบคุมช่องแคบฮอร์มุซ ก็อาจทำให้ sentiment ของตลาดพลิกกลับ และนำความผันผวนกลับเข้าสู่ตลาดพลังงานได้อย่างรวดเร็ว