ทะเลแดง แต่ไม่ใช่ดัชนีตลาด: ผลกระทบจากการปิดกั้นช่องแคบบับเอลมันดาบ

ทะเลแดง แต่ไม่ใช่ดัชนีตลาด: ผลกระทบจากการปิดกั้นช่องแคบบับเอลมันดาบ

หนึ่งในองค์กรหลักที่เป็นส่วนหนึ่งของสิ่งที่อิหร่านเรียกว่า “แกนแห่งการต่อต้าน” (Axis of Resistance) เพื่อต่อต้านสหรัฐฯ และอิสราเอลในตะวันออกกลาง ประกาศเมื่อต้นสัปดาห์ว่า จะกลับมาดำเนินมาตรการปิดกั้นเส้นทางเดินเรือของซาอุดีอาระเบียอีกครั้ง โดยอ้างว่าเป็นการตอบโต้ต่อกิจกรรมทางทหารที่เพิ่มขึ้นของสหรัฐฯ ในภูมิภาค หลังข้อตกลงหยุดยิงระหว่างอิหร่านและสหรัฐฯ ล่มลง

อย่างไรก็ตาม ทั้งดัชนีหุ้นและราคาสินค้าโภคภัณฑ์ด้านพลังงานดูเหมือนจะไม่ได้ให้ความสนใจกับประเด็นดังกล่าวมากนัก แล้วเหตุใดจึงเป็นเช่นนั้น?

มี 2 คำถามสำคัญที่ต้องพิจารณา:

• เส้นทางเดินเรือผ่านพื้นที่ทะเลแดงมีความสำคัญจริงมากน้อยเพียงใด โดยเฉพาะต่อตลาดน้ำมันในบริบทของความขัดแย้งกับอิหร่าน?
• หลังจากเข้าใจคำตอบของคำถามแรกแล้ว เราจึงสามารถใช้เป็นจุดเริ่มต้นในการวิเคราะห์การเคลื่อนไหวของราคาในปัจจุบัน โดยเฉพาะตลาดน้ำมัน

เราต้องย้อนกลับไปที่ปี 2023 เมื่อกลุ่มฮูตี (Houthis) สามารถสร้างความปั่นป่วนต่อการเดินเรือในทะเลแดงได้อย่างจริงจังเป็นครั้งแรก

การดำเนินการของประเทศในกลุ่มอ่าวอาหรับ และกองกำลังพันธมิตรที่นำโดยสหรัฐฯ สามารถลดศักยภาพของกลุ่มฮูตีในการโจมตีโครงสร้างพื้นฐานและเรือในภูมิภาคได้อย่างมาก

ขณะเดียวกัน สถานการณ์ที่ยากลำบากของอิหร่าน รวมถึงมาตรการปิดล้อมและคว่ำบาตรที่เข้มงวดต่อทั้งสองประเทศ ทำให้ความสามารถในการเติมคลังอาวุธของพวกเขาถูกจำกัด

อย่างไรก็ตาม การลดบทบาทของกลุ่มฮูตีเป็นเพียงหนึ่งในหลายปัจจัยเท่านั้น แม้ว่าความเสี่ยงจากการโจมตีจะลดลง แต่เจ้าของเรือจำนวนมากยังคงหลีกเลี่ยงเส้นทางดังกล่าว

กราฟ: จำนวนเรือที่ผ่านต่อวันในเส้นทางคลองสุเอซและช่องแคบบับเอลมันดาบ (Daily Ship Transit: Suez and Bab al-Mandab)

ปัจจัยสำคัญที่ขาดหายไปในสมการการกำหนดราคาคือ “ขนาดและบริบท”

การเพิ่มขึ้น 40% ในปัจจุบันหมายถึงปริมาณการขนส่งประมาณ 7.5 ล้านบาร์เรลต่อวัน ซึ่งคิดเป็นเพียงต่ำกว่า 7% ของความต้องการน้ำมันทั่วโลกในแต่ละวัน

หากช่องแคบบับเอลมันดาบถูกปิดอย่างสมบูรณ์ในวันพรุ่งนี้ จะไม่ได้หมายถึงการตัดการขนส่งน้ำมันทั่วโลกออก 25%, 15% หรือแม้แต่ 10% แต่จะอยู่ที่เพียงประมาณ 7% เท่านั้น

นอกจากนี้ การปิดช่องแคบโดยสมบูรณ์ยังมีความเป็นไปได้น้อย เนื่องจากความสามารถของกลุ่มฮูตีในการโจมตีในภูมิภาคนี้ลดลงอย่างต่อเนื่อง

อีกทั้ง แตกต่างจากอ่าวเปอร์เซียที่มีทางออกหลักเพียงทางเดียว ทะเลแดงมีเส้นทางออกถึงสองทาง

สถานการณ์อาจแย่ลงก่อนที่จะดีขึ้น

ดังนั้น เราสามารถสรุปได้หรือไม่ว่า “ทุกอย่างจะไม่เป็นปัญหา”? คำตอบคือไม่

ในอีกมุมหนึ่ง ช่องแคบบับเอลมันดาบถือเป็น “ต้นแบบ” ของสถานการณ์ที่สหรัฐฯ ดูเหมือนกำลังพยายามสร้างขึ้นในอ่าวเปอร์เซีย นั่นคือ การใช้มาตรการคว่ำบาตรและการโจมตีทางอากาศเพื่อลดความสามารถของอิหร่านในการโจมตี จนทำให้การเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซ (Strait of Hormuz) กลายเป็นความเสี่ยงในระดับที่เจ้าของเรือยอมรับได้

แนวทางนี้จะประสบความสำเร็จหรือไม่?

จากการวิเคราะห์สถานการณ์ปัจจุบันในช่องแคบ สามารถสรุปข้อสังเกตและข้อสรุปได้ดังนี้:

• สหรัฐฯ ได้ขยายขอบเขตและรูปแบบการโจมตีต่ออิหร่านอย่างชัดเจน โดยไม่ได้จำกัดอยู่เพียงกำลังทางอากาศและกองทัพเรืออีกต่อไป แต่เริ่มมีการใช้ระบบยิงจากภาคพื้นดินมากขึ้น
• เป้าหมายการโจมตีในปัจจุบันไม่ได้จำกัดเฉพาะโครงสร้างพื้นฐานของกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม (IRGC) แต่ยังรวมถึงเป้าหมายของกองทัพอิหร่านทั่วไปด้วย
• ควรให้ความสนใจเป็นพิเศษต่อการโจมตีสะพาน ถนน และอุโมงค์ในพื้นที่ทางตอนใต้ของอิหร่าน การตัดเส้นทางเชื่อมต่อท่าเรือ Bandar-e Abbas ออกจากส่วนอื่นของประเทศเป็นสิ่งที่สหรัฐฯ สามารถทำได้ไม่ยาก แต่ก็สะท้อนว่าสหรัฐฯ พร้อมที่จะเพิ่มระดับความรุนแรงของความขัดแย้งอย่างค่อยเป็นค่อยไป
• สถานการณ์ดังกล่าวอาจถูกมองว่าเป็นการเตรียมความพร้อมสำหรับการเข้าควบคุมหมู่เกาะบางแห่งในอ่าวเปอร์เซีย
• สิ่งที่น่ากังวลที่สุดคือ มีรายงานว่าอิหร่านอาจโจมตีโครงสร้างพื้นฐานด้านการผลิตน้ำจืด (Desalination Facilities) ของคูเวต ข้อมูลนี้บ่งชี้ว่าอิหร่านอาจมองว่าสถานการณ์กำลังคุกคามต่อความอยู่รอดของประเทศ และอาจเลือกใช้มาตรการที่รุนแรงที่สุด เช่น การพยายามทำลายระบบน้ำของประเทศอื่นในอ่าวเปอร์เซีย

แม้ข้อมูลเหล่านี้ยังเป็นเพียงบางส่วน แต่ก็สามารถสะท้อนให้เห็นว่าสหรัฐฯ อาจกำลังวางแผนเพิ่มระดับความขัดแย้งครั้งใหญ่ ซึ่งจะส่งผลต่อการประเมินมูลค่าของตลาดในระยะสั้นและระยะกลาง ไม่เพียงแต่ตลาดน้ำมันเท่านั้น แต่ยังอาจส่งผลต่อดัชนีหุ้นในระดับหนึ่งด้วย

น้ำมัน (กราฟ D1)

ที่มา: xStation5

อย่างไรก็ตาม ในระยะยาว อิหร่านดูเหมือนไม่มีโอกาสที่จะบรรลุข้อเรียกร้องสูงสุดของตนได้ ขณะที่สถานการณ์เศรษฐกิจของประเทศได้เสื่อมถอยลงอย่างต่อเนื่องในช่วงหลายเดือนที่ผ่านมา จากระดับ “เลวร้าย” ไปสู่ระดับ “วิกฤตอย่างรุนแรง”

ตลาดรับรู้ถึงปัจจัยเหล่านี้แล้ว และเมื่อพิจารณาถึงมาตรการลดความเสี่ยงต่าง ๆ ที่ผู้เล่นในตลาดได้ดำเนินการ คาดว่าในระยะยาวจะไม่เห็นการทะลุขึ้นเหนือระดับสูงสุดเดิม หรือการเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญของความคาดหวังต่อราคาพลังงานไฮโดรคาร์บอน

Kamil Szczepański - นักวิเคราะห์ตลาดการเงินจาก XTB